AFAS-directeur vreest geen ontslagen door AI en juicht het toe: 'We zijn de mogelijkheden niet aan het benutten'

CEO Bas van der Veldt van AFAS ziet AI als een verrijking voor de werkvloer en is niet bang dat de technologie tot ontslagen zal leiden. Volgens hem kan het softwarebedrijf met hetzelfde aantal medewerkers meer werk verzetten. Dat sommige werknemers hun werk minder leuk zijn gaan vinden, sluit hij niet uit. "Maar uiteindelijk moeten wij ons als mensheid voortdurend aanpassen aan de mogelijkheden die geboden worden."

AFAS werd van 2021 tot en met 2023 drie jaar op rij uitgeroepen tot beste werkgever van Nederland in de categorie 'Large' van Great Place to Work. Bij het softwarebedrijf werken zo'n zevenhonderd mensen. Sinds vorig jaar werken zij vier dagen per week met behoud van een fulltime salaris. Volgens AFAS is de productiviteit sindsdien gestegen, mede dankzij de inzet van AI.

"We blijven het met dezelfde groep doen, maar we maken wel veel meer", begint Van der Veldt. "Sinds december vorig jaar is er echt iets bijzonders gebeurd. De grote techreuzen hebben gezegd: we gaan die taalmodellen sterk trainen op programmeertalen. Dat werd in één keer zo goed sinds eind vorig jaar, dat ook onze programmeurs het letterlijk voor hun ogen zagen gebeuren. Hetgeen waarin ze zich in dertig jaar hebben bekwaamd, doet AI. Dat is heel heftig. Je haalt je identiteit ook uit je werk, dus op een gegeven moment denk je: ik ben programmeur. En vervolgens zie je de software hetzelfde doen."

Volgens Van der Veldt betekent dat niet dat banen bij AFAS op de tocht staan. "We hebben twee jaar geleden al de maatregel genomen om terug te gaan naar een vierdaagse werkweek. Dat is de beste keuze die we ooit hebben kunnen maken. Niet omdat er minder werk is, maar omdat het werk dat er is veel intensiever is."

Hij legt uit: "Zie een programmeur als iemand die zijn leven lang aan het schaken was, die is nu opeens aan het simultaanschaken. Dat is wat je doet: je zet een AI-agent aan het werk en nog één en nog één en nog één. De ene agent is op een gegeven moment klaar, de ander heeft een vraag, de ander wil weer iets anders. Je kunt je best voorstellen: dat is veel intensiever dan één potje schaken. En dat is wat onze mensen aan het doen zijn."

Geen ontslagen

Van de zevenhonderd werknemers is volgens de AFAS-directeur nog niemand overbodig geworden door AI. "Je doet veel meer." Dat kunnen andere bedrijven volgens hem ook: "Ik vind zelf een heel mooi voorbeeld IKEA. Ze hadden bijna 8000 mensen op de klantenservice. Er bleken veel minder mensen nodig te zijn omdat AI die vragen over 'hoe zet je dit kastje in elkaar' kon beantwoorden. Ze hadden kunnen zeggen: dan gooien we al die mensen op straat. Als je een onethisch bedrijf bent, dan doe je dat."

"IKEA heeft gezegd: waar hebben onze klanten wel behoefte aan wat wij nu niet invullen? Ze hebben vervolgens veel van die mensen omgeschoold tot interieuradviseurs. Mensen hebben niet alleen de vraag hoe ze iets in elkaar zetten, maar ook of ze de grijze of de blauwe kast nodig hebben. IKEA heeft daarna bijna 1,5 miljard extra omzet toegevoegd. Zo hebben wij ook gezegd: we kunnen met de bestaande crew in vier dagen veel meer doen dan voorheen in vijf dagen. We hebben meer gerealiseerd dan we ooit gedaan hebben."

Van der Veldt vreest ook niet dat AFAS in de toekomst werknemers zal moeten ontslaan. "We hebben een openbare wensenlijst die klanten kunnen invullen en daar staan duizenden wensen op." Bang dat klanten dankzij AI straks geen AFAS meer nodig hebben, is hij evenmin. "De software is zo goed niet. Daarnaast is er geen verantwoordelijkheid van een AI die zegt: ik ga het garanderen dat het goed is. Ik ben er ook op het moment dat je er een vraag over hebt, ik neem de telefoon op als je een probleem hebt. Al die aspecten zijn er niet met AI."

"Daarnaast is heel veel van ons vak ook interpretatie. We doen bijvoorbeeld ook salarissoftware. We automatiseren zo'n 220 cao's in Nederland. Ik kan je vertellen: die zijn bewust vaag. Waarom? De vakbonden willen graag winst claimen en de werkgeversorganisatie ook. Ze schrijven teksten op die eigenlijk niet te automatiseren zijn. AI kan er niks mee. Wij moeten er invulling aan geven, wat ze 'the human in the loop' noemen."

'We moeten ons voortdurend aanpassen'

Wel maakt hij zich zorgen over de manier waarop AI zich ontwikkelt. "Er zijn wel heel veel onderdelen van AI waar ik wakker van lig, onder andere dat ik vind dat het met Amerikaanse techbedrijven in verkeerde handen is. Ik mis ethiek en moraliteit bij die bedrijven. Ze lijken er helemaal niet op uit te zijn om AI als een hulpmiddel te zijn om ons werk leuker, mooier, beter en duurzamer te maken. Ze lijken erop uit te zijn om mensen weg te automatiseren."

Dat het werk van medewerkers verandert, staat volgens Van der Veldt buiten kijf. Hij sluit niet uit dat sommige werknemers hun werk daardoor minder leuk vinden. "Maar uiteindelijk moeten wij ons als mensheid voortdurend aanpassen aan de mogelijkheden die geboden worden."

"In Nederland zijn we in 2023 gestopt met de acceptgiro. In dat jaar werden er nog drie miljoen acceptgiro's ingevuld. Niet de technologie en de mogelijkheden zijn het probleem, maar mensen zijn heel slecht in het adapteren van die mogelijkheden. Bij de meeste bedrijven waar ik binnenkom is het nog steeds Debiteuren Crediteuren van Jiskefet. We zijn de mogelijkheden niet aan het benutten."