Anti-homo-lesmateriaal op islamitische scholen, maar geen enkele is gesloten: 'De overheid moet zich de ogen uit de kop schamen'

Op islamitische scholen wordt lesmateriaal gebruikt waarin negatieve boodschappen over homoseksualiteit staan. Zo blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur dat in een kinderboekje dieren een LHBTI-vlag in het vuur gooien en dat in een andere lesmethode het homohuwelijk wordt gekoppeld aan "ontwrichting van de samenleving" en "ernstige ziektes". Staatssecretaris Judith Tielen noemt dergelijke boodschappen in Goedenavond Nederland onacceptabel, ook al werd het afgelopen jaar geen enkele school gesloten.

De discussie over homoacceptatie en de rol van religieus onderwijs laaide op na de aanslag op de Pride in Berlijn afgelopen weekend. Daarbij reed een bestelbus in op feestvierders. Eén persoon kwam om het leven en 29 mensen raakten gewond. De 21-jarige verdachte Abdul Ballout werd later door de politie doodgeschoten. De Duitse autoriteiten gaan uit van een islamistische terreuraanslag.

In Amsterdam werd maandagavond bij het Homomonument een herdenking gehouden. Onder anderen burgemeester Femke Halsema sprak daar. Staatssecretaris van Onderwijs en Emancipatie Judith Tielen was aanwezig en sprak van een indrukwekkende bijeenkomst.

"Je voelde gewoon heel erg het gevoel van eenheid. Aan de ene kant is er verdriet en misschien ook wel angst. Maar er is ook een enorme strijdvaardigheid om niet stil te zijn. Deze week is het ook World Pride in Amsterdam. Daar laten we zien dat iedereen zichzelf kan zijn. Dat we een samenleving en een land hebben waar iedereen vrij en gelijkwaardig met elkaar om kan gaan. Die strijdvaardigheid ontroerde me ook wel."

Volgens Tielen laat de herdenking zien dat de strijd voor gelijkwaardigheid nog altijd nodig is. "We zijn er nog lang niet. Vrijheid en gelijkwaardigheid voor iedereen, van wie je ook houdt en hoe je er ook uitziet, is heel belangrijk. Ik vind dat een van de basiswaarden in ons land. En het blijkt dus nog steeds nodig te zijn dat we daar met z'n allen pal voor moeten staan."

'De hele weg teruggegooid'

Journalist Tom Staal vraagt zich af of Nederland de afgelopen jaren niet hard achteruit is gegaan qua acceptatie. "U zegt: we hebben nog een hele lange weg te gaan. Heeft u niet het gevoel dat het 20, 30 of 40 jaar geleden heel anders was? Dat het veel opener was en veel meer getolereerd werd? Dus dat we niet nog een lange weg te gaan hebben, maar dat we weer een hele weg terug zijn gegooid?"

Tielen vindt dat Nederland vergeleken met vroeger vooruitgang heeft geboekt, maar maakt zich zorgen over de recente ontwikkelingen. "Vergeleken met 40 jaar geleden zijn we wel een stuk verder. Maar ik zie de laatste jaren wel dat het weer moeilijker wordt om je te uiten als homo."

Schrijver Pieter Waterdrinker vindt dat in de discussie over geweld tegen de lhbti-gemeenschap ook het islamistische motief moet worden benoemd. "Er zitten gewoon schoften bij extreemrechtse groeperingen die homo's aanvallen. Dat was in de jaren dertig en dat is altijd zo geweest. Maar niet één keer werd benoemd dat deze man is geradicaliseerd. Waarom kunnen we dat gewoon niet benoemen? Als je namelijk een strijd wilt voeren, moet je ook weten tegen wie. Dan moet je het zowel tegen extreemrechts doen als tegen die groeperingen. Tegenwoordig maak ik het onderscheid tussen islamisten en islam. Prima. Want we hebben het over de politieke islam, die gewoon niet wil dat dit soort evenementen plaatsvinden."

Discussie over rol islam bij geweld

In Nieuwsuur sprak Hans Verhoeven, ambassadeur van de Pride, eerder al over de homogemeenschap die vindt dat er te weinig aandacht is voor de rol van islam bij geweld tegen homoseksuelen. "We zien een toenemend aantal incidenten die gericht zijn tegen individuen uit onze community. Incidenten die variëren van schoppen, slaan, spugen en schelden. In Amsterdam zie ik toch veel dat dit uit de islamitische hoek komt. Vooral jongeren die waarschijnlijk op religieuze grondslag hebben meegekregen dat onze community geen onderdeel hoort te zijn van de maatschappij."

Tielen ziet diezelfde ontwikkeling. "Het gaat over de ervaringen van mensen. Daar hoor ik het ook. Als je het vraagt aan de veiligheidsdiensten, dan zien we dat de islamitische hoek hier, met name als het gaat over geweld, een rol speelt. Maar discriminatie, waar heel veel mensen uit de LGBTQI-gemeenschap dagelijks mee te maken hebben, komt veel breder voor."

Volgens Tielen houden veiligheidsdiensten zicht op extremistische bewegingen, maar speelt ook preventie een belangrijke rol. "Wat vinden we normaal in Nederland? Dat begint natuurlijk thuis, maar ook een school is een belangrijke plek waar mensen vrij en veilig zichzelf moeten kunnen zijn. Of je nou docent bent of scholier."

Omstreden lesmateriaal op islamitische scholen

De discussie verschuift vervolgens naar religieus onderwijs. Veiligheidsexpert Nikki Sterkenburg benadrukt dat radicalisering meerdere oorzaken kan hebben. "Het is altijd een gelaagd probleem. Het gaat niet alleen om wat er op een school wordt onderwezen, maar ook om wat mensen van huis uit meekrijgen en hoe ze er zelf in staan. Ik heb zelf mensen geïnterviewd die uit extreemliberale gezinnen kwamen en die heel veel van huis uit hadden meegekregen, maar toch door een bepaald narratief ineens bevangen raakten. Het kan dus heel erg wisselen. Vaak is het een optelsom van heel veel dingen."

Aanleiding voor de discussie was onderzoek van Nieuwsuur naar lesmateriaal op religieuze scholen. Daaruit bleek onder meer dat in een kinderboekje dieren een LHBTI-vlag in het vuur gooien. Ook werd in een islamitische lesmethode gesteld dat het homohuwelijk kan leiden tot "ontwrichting van de samenleving" en "ernstige ziektes".

Verhoeven reageert daar fel op. "Dat we dat toestaan met z'n allen is onbegrijpelijk. De overheid moet zich eigenlijk de ogen uit de kop schamen dat ze daar ook nog eens geld voor beschikbaar stellen."

Tielen benadrukt dat scholen vrijheid hebben om onderwijs vorm te geven, maar dat daar grenzen aan zitten. "Het mag niet zomaar. We hebben vrijheid van onderwijs. Dat betekent dat mensen zelf kunnen kiezen waar ze hun kind naar school brengen en dat scholen zelf kunnen kiezen welke lesmethode ze gebruiken. Maar de Inspectie van het Onderwijs kijkt heel streng naar de burgerschapsopdracht. Dat houdt onder andere in dat de lessen die worden gegeven en de cultuur op school de fundamenten van onze democratische rechtsstaat onderschrijven. Dat betekent dus vrijheid en gelijkwaardigheid."

Geen scholen gesloten

Volgens Tielen controleert de Inspectie van het Onderwijs actief of scholen zich aan de regels houden. "De Inspectie doet heel veel onderzoek. Ze komt elke dag op scholen, deze zomer dan even niet. Door het jaar heen bezoeken ze scholen, controleren ze deze zaken en geven ze ook herstelopdrachten."

Op de vraag of het omstreden lesmateriaal nog steeds wordt gebruikt, antwoordt Tielen: "Ik kan niet uitsluiten dat het nog steeds gebeurt." Onderzoeker migratierecht Carolus Grütters wijst erop dat het probleem al langere tijd speelt. "Dit is toch niet iets dat gisteren of eergisteren naar voren is gekomen? Het speelt al enorm lang. Hoeveel scholen zijn er inmiddels gesloten?"

Tielen antwoord daarop: "Weinig." Dat klopt, want afgelopen jaar werd geen enkele school gesloten. "Dat geeft dus iets aan over de mate waarin de overheid achteroverleunt", reageerde Grütters. Tielen weerspreekt dat. "Nee, de overheid leunt niet achterover."

Volgens Grütters wordt de vrijheid van onderwijs te vaak gebruikt als bescherming. "Het wordt hier gebruikt als een soort vrijbrief. Vrijheid van onderwijs betekent uitsluitend dat je als ouder kunt zeggen: ik wil dat mijn kinderen dit soort onderwijs krijgen. Daar staat vanuit de overheid financiering tegenover. Op het moment dat je zegt: jullie voldoen daar niet aan, dan zoek je het maar zelf uit. Dan krijg je geen geld meer."

Ook Waterdrinker vindt dat de grenzen duidelijk moeten zijn. "Je mag gewoon niet oproepen tot discriminatie. Dat is artikel 1 van de Grondwet. Dus als je binnen die vrijheid van onderwijs de wet overtreedt, dan moet je ook worden aangepakt."

Hoewel scholen niet zijn gesloten, zijn er volgens Tielen wel maatregelen genomen. "Niet helemaal gesloten. Maar er zijn wel stevige herstelopdrachten gegeven." De staatssecretaris zegt dat het probleem verder gaat dan alleen onderwijs. "Daarom is dat ook een boodschap die niet past bij de burgerschapsopdracht zoals we die in de wet hebben vastgelegd. Daarom ziet de inspectie daar ook op toe. Maar ik denk dat het breder gaat dan alleen onderwijs. Onderwijs speelt een belangrijke rol, maar het gaat ook over hoe we met elkaar omgaan in de samenleving. Daarom is Pride zo belangrijk. Onderschat ook de invloed van sociale media niet, zeker op jonge mensen. Daar moeten we scherp op zijn."