Grote zorgen om verwoestende natuurbranden in Frankrijk en Spanje: 'Vechten tegen een vijand waar je niet van kan winnen'

Honderdduizenden mensen zijn geëvacueerd, campings worden ontruimd en een nieuwe hittegolf dreigt de situatie verder te verergeren. Volgens landelijk coördinator natuurbrandbeheersing Edwin Kok zijn de natuurbranden in Frankrijk en Spanje op sommige plekken simpelweg niet te bestrijden. "Het aanvallen van de meest heftige delen van de brand lukt niet."

De natuurbranden in Zuid-Europa blijven om zich heen grijpen. In Frankrijk en Spanje zijn inmiddels honderdduizenden mensen geëvacueerd en in de regio rond Bordeaux worden opnieuw campings en bungalowparken ontruimd, onder wie veel Nederlanders. Door een draaiende wind moesten vakantiegangers halsoverkop vertrekken, terwijl de Franse autoriteiten mensen oproepen het zwaar getroffen departement Gironde voorlopig te mijden.

President Emmanuel Macron sprak maandag van een "compleet ongekende" situatie. Inmiddels is meer dan 42.000 hectare natuur in vlammen opgegaan en waarschuwen de autoriteiten dat de komende dagen opnieuw temperaturen rond de 40 graden worden verwacht, waardoor de branden verder kunnen oplaaien.

Volgens Edwin Kok, landelijk coördinator natuurbrandbeheersing, is de omvang van de branden uitzonderlijk. "Ik denk dat die woorden van Macron genoeg zeggen. Het is misschien wel vechten tegen een vijand waar je onder dit soort omstandigheden niet van kan winnen. Wij zien branden die zo agressief en zo groot worden dat, wat je als brandweer daar ook tegen probeert te doen, die niet meer te bestrijden zijn."

'De vegetatie wordt brandstof'

Volgens Kok is de extreme droogte de belangrijkste oorzaak van de enorme vuurzeeën. "In deze gebieden hebben ze al te maken met een maandenlange droogte. Hittegolf na hittegolf na hittegolf. Dat droogt alle vegetatie uit. Dus de normaal groene vegetatie wordt nu brandstof. Dat kan allemaal in brand vliegen. Dan krijg jenvlammen van 50 tot 60 meter hoog. Daar is niet tegenop te vechten."

Daardoor richt de brandweer zich volgens hem niet meer op het blussen van de grootste vuurhaarden, maar vooral op het beschermen van mensen.

"Dat zal echt gericht zijn op het managen van zo'n brand. Het aanvallen van de meest heftige delen van de brand lukt niet. Daarom is de strategie er nu bijvoorbeeld op gericht om campings en de mensen die in dorpen in de buurt van de brand zitten alvast te ontruimen, zodat er in ieder geval geen slachtoffers vallen. Ondanks dat zo'n camping of dorp alsnog af kan branden."

"De brandweer zet nu dus echt in op het weghalen van de mensen, het voorkomen van menselijk leed en ook op het proberen zo'n brand in te dammen. Die breidt zich altijd in een soort V-vorm uit en wordt steeds breder. Zij zullen dus proberen aan de zijkanten van die brand zoveel mogelijk in te grijpen. De voorkant van die brand, met dit soort beelden, is niet te stoppen."

Brandweerlieden al weken in touw

De enorme branden vragen ook het uiterste van de hulpdiensten. In Frankrijk kwam deze week zelfs een 38-jarige vrijwillige brandweerman om het leven tijdens de bluswerkzaamheden. Volgens Kok draaien veel brandweerlieden al wekenlange diensten.

"Het is verschrikkelijk heftig. Ook in de nacht gaat het werk door. Normaal is de nacht juist de situatie waarin de brandweer branden beter aan kan pakken. Dan daalt de temperatuur, neemt de wind af en stijgt de luchtvochtigheid. Hier zien we ook 's nachts beelden van vlammen van 10 tot 15 meter hoog. Dus die brandweer moet 24 uur per dag bezig zijn. En in sommige van deze gebieden woedt deze situatie al een maand. Die brandweermensen zijn dus al een maand dag in, dag uit bezig om die branden aan te pakken. Het is ook voor hen een verschrikkelijke klus."

'De brand creëert zijn eigen onweer'

Een extra gevaar is dat de natuurbranden hun eigen weersysteem kunnen veroorzaken. "Je ziet dat die brandhaarden eigenlijk een eigen onweerswolk gaan creëren. Die hete branden veroorzaken zoveel dynamiek dat er onweerswolken kunnen ontstaan. Vergelijk het met een vulkaan die uitbarst. Daar zie je ook altijd zo'n onweerswolk boven. Dat gebeurt hier ook."

"Dat levert een aantal problemen op. Omdat die lucht zo ver omhoog wordt geduwd, moet er nieuwe zuurstof worden aangezogen. Daardoor gaat de brand op de grond versnellen. Die onweersbuien creëren vervolgens weer downdrafts, windvlagen die weer naar het aardoppervlak gaan, waardoor die brand zich verder uitbreidt. Daar zit bijna geen regen bij. Er komen ook bliksemontladingen bij voor. Als zo'n bliksemschicht inslaat, veroorzaakt die weer een nieuwe brand. Dan heb je soms op tientallen kilometers afstand van de brand weer een nieuwe brand die zich ook binnen de kortste keren uitbreidt. Dit is redelijk ongekend voor de Europese situatie."

Volgens Kok hoeft er uiteindelijk maar weinig mis te gaan om een enorme natuurbrand te veroorzaken. "Wat we nu weten van de brand bij Bordeaux is dat die waarschijnlijk is ontstaan doordat een busje op een provinciale weg in brand vloog en vervolgens in de berm geparkeerd stond. Ik weet ook van een brand in Catalonië die is ontstaan door slijpwerkzaamheden aan het asfalt. Een vonkje kwam door die werkzaamheden in het bos terecht. Gevolg: 2.000 hectare in brand."