Oekraïners dragen flink bij aan Nederlandse arbeidsmarkt, maar zijn diep ongelukkig: 'Ze lopen vast'
Oekraïense vluchtelingen leveren een grote bijdrage aan de Nederlandse arbeidsmarkt. Toch schuilt daar volgens financieel journalist Jean Dohmen ook een keerzijde in. "De groep die eenvoudig werk doet is heel groot en ze werken hard, maar op langere termijn gaan ze vastlopen."
Uit actuele cijfers van de Rijksoverheid blijkt dat sinds het uitbreken van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne bijna 140.000 Oekraïense vluchtelingen in Nederland verblijven. Een groot deel van hen heeft inmiddels een baan gevonden: ongeveer 67 procent. Dat is een hoog percentage vergeleken met andere vluchtelingengroepen en ligt dicht bij het arbeidsparticipatiecijfer van de Nederlandse bevolking, dat 73 procent bedraagt.
Veel werk, maar onder hun niveau
Het werk dat Oekraïners doen is vaak relatief eenvoudig, zoals lopendebandwerk of schoonmaakwerk. Twee derde van de werkende Oekraïners geeft aan dat zij een ander soort baan gewend zijn en goed zijn opgeleid. De taal vormt de grootste belemmering om ander werkt te doen; driekwart spreekt onvoldoende Nederlands.
Toch leveren Oekraïners jaarlijks zo'n 3,5 miljard euro op voor de Nederlandse economie, blijkt uit onderzoek van de Sociaal-Economische Raad (SER). "Dat is een heel aardig bedrag", zegt Dohmen, werkzaam bij Het Financieele Dagblad, in Stand van Nederland op NPO Radio 1.
Hij maakt zich toch zorgen over het welzijn van Oekraïners in Nederland. "Het probleem zit hem niet alleen in de taal, maar in de erkenning van diploma's. Stel je bent tandarts in Kyiv en je gaat hier aan de slag bij een kledingzaak, dan kan dat mensen in de problemen brengen. Je hoort dat Oekraïners dat moeilijk vinden."
'Ze zitten niet lekker in hun vel'
De groep Oekraïeners die eenvoudig werk doet is volgens Dohmen erg groot. "Het is duidelijk dat ze de armen graag uit de mouwen steken, ze werken keihard. Alleen kan dit op lange termijn er toch voor zorgen dat mensen vast gaan lopen. Ze zitten niet lekker in hun vel." Volgens hem speelt ook de woningnood een belangrijke rol. Door de huizencrisis wonen veel Oekraïners nog altijd in opvanglocaties.
“De groep Oekraïners die eenvoudig werk doet is heel groot en ze werken hard, maar op langere termijn gaan ze vastlopen.”
Aljona Wertheim-Davygora, docent bij Hogeschool Windesheim en voorzitter van Slava i Volya, een stichting die zich onder meer inzet voor de integratie van Oekraïners in Nederland, hoort regelmatig schrijnende verhalen. "Vier jaar geleden was het goed en snel geregeld. Als noodoplossing was het perfect. Maar 4,5 jaar later wonen mensen nog steeds op een paar vierkante meter met vreemde mensen in dezelfde kamer. Ze worden in deze keuzes gepusht en het is moeilijk om eruit te komen."
Onbenut talent
Wertheim-Davygora plaatst ook een kanttekening bij de economische cijfers. "Als Oekraïners het werk uitoefenen dat op hun niveau ligt, dan zou het geen 3,5 miljard zijn, maar dan zou het verdriedubbelen. Het is zeker onbenut potentieel als je deze mensen op banen zet waar ze hun talenten niet verder kunnen ontwikkelen."
Luister deze aflevering van Stand van Nederland hier terug als podcast:
Toen Oekraïners na het uitbreken van de oorlog in 2022 naar Nederland kwamen, was veel volgens haar beter geregeld. "Ze konden snel aan het werk, wilden bijdragen en laten zien dat ze harde werkers zijn. Maar psychische problemen blijven groeien en dat kan ermee te maken hebben dat deze mensen in een vicieuze cirkel terechtkomen. Simpele banen kunnen zwaar zijn. Als je moe thuiskomt, wordt het lastig om verder te werken aan je persoonlijke ontwikkeling. Dan wordt de kloof tussen hun vorige baan in Oekraïne en wat ze nu in Nederland kunnen bereiken steeds groter."
Daarom doet zij een oproep aan de Nederlandse overheid: "Steun Oekraïners in Nederland en zorg ervoor dat ze zo snel mogelijk stappen zetten. Zodat ze die talenten mogen ontwikkelen. Anders blijven ze hier verder en verder in een moeras zakken."
'Een grote groep gaat niet meer terug'
Ook Dohmen vindt dat het kabinet meer moet investeren in deze groep, "omdat ze veel meer capaciteiten en veel meer uit zichzelf kunnen halen, waardoor ze zich meer op hun gemak gaan voelen". Volgens hem levert dat uiteindelijk ook de Nederlandse samenleving meer op. "We laten ons misschien zand in de ogen strooien door de regeling die steeds met een jaar verlengd wordt, waardoor ze hier kunnen blijven."
Hij doelt op de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB), de Europese regeling die Oekraïense vluchtelingen sinds 2022 het recht geeft om in Nederland en andere EU-landen te verblijven, te werken en gebruik te maken van opvang en voorzieningen. Omdat deze regeling steeds met een jaar wordt verlengd, blijven veel Oekraïners in onzekerheid over hun toekomst.
“Mensen bouwen hun leven hier op, kinderen gaan naar Nederlandstalige scholen. Uiteindelijk worden ze maand na maand meer onderdeel van de Nederlandse samenleving.”
Inmiddels is duidelijk dat een grote groep niet meer terug zal gaan. Terugkeerplannen nemen gestaag af; 49 procent van de vluchtelingen in Europa plant om terug te gaan, een meerderheid niet. Dohmen noemt dat een begrijpelijke ontwikkeling. "Mensen bouwen hun leven hier op, kinderen gaan naar Nederlandstalige scholen. Uiteindelijk worden ze maand na maand meer onderdeel van de Nederlandse samenleving."