Geboortehuis Hitler wordt politiebureau: 'Waarom zou je zo'n plek wegmoffelen?'

Het geboortehuis van Adolf Hitler in het Oostenrijkse Braunau am Inn wordt na een renovatie van miljoenen euro's in gebruik genomen als politiebureau. Daarmee hopen de autoriteiten te voorkomen dat het pand een verzamelplaats blijft voor neonazi's die het als bedevaartsoord zien. De keuze roept in Goedenavond Nederland een bredere vraag op: wat doe je met plekken die onlosmakelijk verbonden zijn met een donkere bladzijde uit de geschiedenis?

Na jaren van discussie, juridische procedures en een grote verbouwing opent in Braunau am Inn een nieuw politiebureau in het huis waar Adolf Hitler in 1889 werd geboren. Oostenrijk onteigende het pand in 2016 na een lange juridische strijd met de eigenaar en betaalde daarvoor ongeveer 800.000 euro compensatie. De renovatie kostte uiteindelijk zo'n 20 miljoen euro.

Met de nieuwe functie willen de autoriteiten voorkomen dat het gebouw een bedevaartsoord wordt voor neonazi's. Volgens het Duitse blad Der Spiegel kwamen er jarenlang geregeld extremisten naar het pand. Sommigen poseerden er met verboden nazisymbolen of maakten selfies bij het gebouw. Ook profiteerden sommige lokale ondernemers van het zogenoemde 'Hitler-toerisme' door souvenirs met afbeeldingen van Hitler te verkopen.

Voor het gebouw ligt al langer een gedenksteen uit de granietgroeve van het voormalige concentratiekamp Mauthausen. Op de steen staat: "Voor vrede, vrijheid en democratie. Nooit meer fascisme. Miljoenen doden herinneren ons eraan."

Bedevaartsoord

Historicus Wim Berkelaar bezocht het huis tientallen jaren geleden en vertelt in Goedenavond Nederland over de bijzondere geschiedenis van het pand. "Het verhaal van het huis is dat Hitler daar op 20 april 1889 geboren is en er twee jaar heeft gewoond, dus heel kort. Daarna is hij weggegaan. Het huis werd in 1912 overgenomen door een familie. Die familie heeft het lang gehouden. Interessant is dat zij na de oorlog kinderen met gebreken opving. Hitler had een euthanasieprogramma. Allerlei mensen met handicaps en anderen moesten vermoord worden. Juist daarom is het bijzonder dat er later kinderen met gebreken in dat huis verbleven."

Volgens Berkelaar is de gedenksteen bij het pand een belangrijke herinnering aan de slachtoffers van het naziregime. "Die steen die er staat is een maning: vergeet dit niet. Er zijn miljoenen slachtoffers gevallen door deze man."

Dat het gebouw nu een politiebureau wordt, heeft volgens de Oostenrijkse autoriteiten vooral te maken met het voorkomen van verheerlijking van Hitler en het nationaalsocialisme. "Ja, want de neonazi's komen er ook op af", zegt Berkelaar.

Schrijver Lisa Loeb vraagt zich af of een nieuwe functie het probleem daadwerkelijk oplost. "Maar die neonazi's weten nog steeds dat dit het gebouw is, toch? Ook al verbouw je het." Berkelaar beaamt dat. "Je hoeft maar te googelen en je weet het."

Wegmoffelen of juist laten zien?

De discussie over het geboortehuis van Hitler raakt aan een bredere vraag: moet je zulke beladen plekken zichtbaar houden of juist een andere bestemming geven? Loeb vindt dat het belangrijk is om de geschiedenis niet uit te wissen. "Het is natuurlijk een discussie die veel gevoerd wordt. Hoe moeten we omgaan met de duistere bladzijden uit ons verleden? Ik woon in Amsterdam-Zuid en daar liggen veel stolpersteinen op straat. Huizen waar Joodse mensen hebben gewoond die later zijn afgevoerd en vermoord. Elke keer als je daar langsloopt, denk je: jeetje, hier hebben echt mensen gewoond, net zoals ik hier nu woon, die dat is aangedaan."

Ze trekt ook de vergelijking met andere historische figuren. "En ik snap ergens bijvoorbeeld ook met het standbeeld van Coen dat ze dat weg willen halen. Waarom zou je die man nog op een sokkel zetten? Ik denk dat de beste oplossing is om het te laten zien. We vonden dit kennelijk ooit eerbiedwaardig, maar nu niet meer. Waarom is dat veranderd?"

Volgens Loeb geldt dat ook voor het geboortehuis van Hitler. "Mensen weten nog steeds dat hij daar geboren is. Als ze daar een bepaalde agenda bij hebben, gaan ze er toch naartoe. Waarom zou je het wegmoffelen?"

Stalin

Berkelaar wijst erop dat andere landen anders omgaan met vergelijkbare historische figuren. "Je hebt nog die andere massamoordenaar uit de twintigste eeuw: Stalin. Stalin is geboren in Georgië, in Gori zoals het heet. Daar is een compleet museum ingericht. Leve Stalin. Dat is natuurlijk het punt. Wat doe je met Hitler? Ga je die zwarte bladzijde aanwijzen? In het geboortehuis kan dat natuurlijk ook. Ga naar Berlijn, daar heb je de Topographie des Terrors."

Een commissie die Oostenrijk adviseerde over de toekomst van het gebouw, raadde eerder af om het huis te slopen. Ook een museum werd niet gezien als de beste oplossing. Volgens de commissie zou een administratieve of maatschappelijke functie beter passen, omdat daarmee de historische lading van de plek wordt doorbroken.

Ook Nederland worstelt met beladen erfgoed

Oud-commandant der Landstrijdkrachten Mart de Kruif ziet vergelijkbare discussies in Nederland en Duitsland. "We hebben de Muur van Mussert, die in Lunteren staat. En als je in Neurenberg loopt, zie je ook nog de terreinen waar Hitler marcheerde. We weten ook niet wat we ermee moeten doen."

Techexpert Ben van der Burg vindt dat zulke plekken juist gebruikt moeten worden om de geschiedenis uit te leggen. "Maar het moet toch niet zijn: leve Stalin, leve Hitler. Het moet toch zijn: loser Stalin, loser Hitler. En dat moet je toch laten zien. Dat moet je toch tonen?"

Berkelaar ziet daar tegelijkertijd een dilemma in. "Maar moet je dat tonen op de plek waar de dader geboren is? Je kan ook zeggen: je laat het zien in het hartje van de hoofdstad waar het gebeurde."