Waarom ambtenaren zulke wollige taal gebruiken: 'Omdat ze het altijd al zo doen'

Iedereen heeft een brief van de gemeente weleens drie keer moeten lezen voordat het kwartje viel. Maar waarom gebruiken ambtenaren toch zulke moeilijke woorden en wollige zinnen? Taaladviseur Silke Polhuijs: "We moeten het echt van bovenaf veranderen."

Dertig procent van de Nederlanders heeft moeite met het begrijpen van overheidsteksten, blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en de HAN. Moeilijke materie en bureaucratie laten zich niet zomaar vertalen naar eenvoudige zinnen, ziet Polhuijs, die ambtenaren helpt om brieven te versimpelen.

Luister nu naar de podcast van Stand van Nederland:

Ze vertelt in het radioprogramma Stand van Nederland: "Er zijn natuurlijk allerlei regels en voorwaarden. Taal is daar een afspiegeling van. Ik zie vaak dat het regeltjesverhaal heel juridisch is. Dat gaat over wetten en dingen die vastgelegd zijn. De overheid wil natuurlijk niet dat zo'n tekst of zo'n brief verkeerd geïnterpreteerd wordt, want daar krijgen ze gedonder mee. Dat resulteert ook weer in heel ingewikkelde teksten."

'Hou je vast'

Polhuijs deelt een paar wonderlijke voorbeelden die ze in de praktijk is tegengekomen. "Hou je vast", lacht ze. "In een brief van de gemeente stond de zin: 'We hebben geen aanleiding gevonden om uw vergunning te weigeren.' Dat betekent eigenlijk gewoon: u krijgt een vergunning."

Ze vervolgt: "Hier zie je ook mooi het proces dat eraan vooraf is gegaan. Ambtenaren moesten eerst dingen uitsluiten en wegstrepen voordat ze tot die conclusie kwamen. Dat is ook gewoon hoe het werkt bij een gemeente, maar dat maakt voor de lezer echt niks uit. Die wil gewoon weten: krijg ik nou die vergunning of niet? Kan ik nou dat schuurtje in mijn tuin bouwen of niet?"

De deskundige deelt nog een voorbeeld. "Dit is een giller. Hou je vast. Het kan zijn dat ik tussendoor even adem moet halen. In een brief stond namelijk: 'De memo bevestigt de bevindingen van het rapport van de projectgroep die ons inzicht heeft gegeven in de knelpunten rondom de problemen met het aanvraagproces en richting geeft aan noodzakelijke verbetermaatregelen.'"

Ze noemt het typisch ambtelijk taalgebruik. "Het heeft ook 32 woorden, terwijl vijftien woorden per zin het maximum is. Verder zijn het heel veel zelfstandige naamwoorden en verschillende boodschappen in één zin. Als je de zin helemaal gaat uitpluizen en herschrijven, dan krijg je bijvoorbeeld: 'Het rapport van de projectgroep laat zien waar het aanvraagproces niet goed werkt. Deze memo bevestigt dat. Ook lees je in de memo welke verbeteringen er nodig zijn.'"

'Ik verzend hem maar, dan is hij de deur tenminste uit'

Presentator Elif Isitman wil weten: "Als je zelf ambtenaar bent, ga je dan echt ook zo nadenken? Of denken die mensen zelf ook weleens: ja, wat ben ik eigenlijk aan het doen?"

De tekst gaat verder onder de X.

"Mensen denken: we doen het altijd al zo, dus het is heel moeilijk om het anders te doen", antwoordt Polhuijs. "Aan de andere kant zien ze ook wel dat het een wollige tekst is, maar ze denken: ik verzend hem maar, want dan is hij tenminste de deur uit. Je gaat niet in je eentje opeens heel anders schrijven als al je collega's het op die oude, formele manier doen. Het is echt nodig om het van bovenaf te veranderen. Dus dat je leidinggevende zegt: we gaan het helemaal anders doen."