Verhitte discussie over nut van airco tegen doden door warmte: 'Europa staat in brand'

Iedere Europeaan, en dus ook iedere Nederlander, zou een airco in huis moeten hebben om hittedoden te voorkomen. Dat zegt de Vlaamse filosoof Maarten Boudry. De Amsterdamse wethouder Lian Heinhuis vindt die oplossing te makkelijk gedacht. "Als iedereen in het centrum van Amsterdam een airco zou hebben, dan wordt de buitentemperatuur tot twee graden warmer", zegt ze tijdens een verhitte discussie.

Tijdens de hitteperiode in juni zijn 911 mensen meer overleden dan normaal, meldde het RIVM. In alle regio's in Nederland was sprake van verhoogde sterfte, met uitschieters in het zuiden en oosten, waar de temperaturen het hoogst waren. Ook was de sterfte in alle leeftijdsgroepen verhoogd, maar vooral onder mensen van tachtig jaar en ouder.

Volgens Boudry zijn Europeanen niet goed genoeg voorbereid op warme dagen. "Als je aan mensen vraagt: 'In welk continent vallen het meeste hittedoden ter wereld?', dan denkt iedereen natuurlijk aan Afrika of Zuid-Amerika. Nee, het is Europa. De evenaar loopt niet door Brussel of Amsterdam; we hebben in Europa het laagste aantal hittedagen ter wereld door onze noordelijke ligging."

"Toch steken we er met kop en schouders bovenuit waar het gaat om hittedoden. Er is echt wel iets aan de hand en volgens mij heeft dat te maken met airco. Ik zou zelfs bijna zeggen dat dat de enige verklaring is", zegt Boudry in Goedenavond Nederland.

"Vergelijk Europa met de warme staten in de VS, zoals Texas en Arizona, waar het in de zomer 40 tot 45 graden is. Hitte die wij ons niet kunnen voorstellen. Daar gaat bijna niemand dood aan de hitte", vervolgt hij. "In de VS is de penetratiegraad van airco's in huizen 90 tot 95 procent. Dat is de bepalende factor. Vroeger gingen daar heel veel mensen dood aan de hitte. Op het moment dat de airco wordt uitgerold, zie je dat het aantal hittedoden afneemt. Die tienduizenden hittedoden in Europa, want daar gaat het al over, komen door de afwezigheid van airco."

'De ongelijkheid wordt alleen maar groter

De Amsterdamse wethouder Lian Heinhuis (Duurzaamheid, Energietransitie en Groen) vindt dat Boudry een te eenvoudige oplossing aandraagt voor een volgens haar veel complexer probleem. "Ik denk niet dat het een goede oplossing is en ik denk eerlijk gezegd ook niet dat het een realistische oplossing is. Airco's zijn schreeuwend duur. Wat je creëert is dat de een zich heel goed kan beschermen tegen de hitte en de ander niet. De ongelijkheid wordt alleen maar groter", zegt ze.

Ze waarschuwt voor de gevolgen van klimaatopwarming. "Europa staat letterlijk in de fik. Je moet uitkijken dat je niet een maatschappelijk probleem alleen maar met individuele oplossingen gaat proberen op te lossen", zegt Heinhuis over de airco-oplossing van Boudry.

"Maatschappelijk krijg je daar uiteindelijk een nog groter probleem van. Er is onderzoek gedaan: als iedereen in het centrum van Amsterdam een airco zou hebben, dan wordt de buitentemperatuur tot twee graden warmer. Wat je dan krijgt is dat mensen in het centrum die geen airco kunnen betalen, het nog warmer hebben in huis."

Uit onderzoek in opdracht van de gemeente Amsterdam blijkt dat in 2050 het aantal hittedoden is verdubbeld naar 250 per jaar. Heinhuis wil vooral de warme wijken met veel steen verkoelen door meer groen aan te leggen en woningen beter te isoleren. "Ik zeg niet: gebruik geen airco, maar zeggen: 'Iedereen moet een airco en dan zijn de problemen weg'; nee. Je moet kijken: hoe kan je je stad en bewoners beter beschermen. En dan vind ik meer groen essentieel."

"Je moet ook kijken naar kortetermijnplannen. Een van de dingen die we deze zomer hebben gedaan, is koelteplekken inrichten", zegt de wethouder. "Dat doen ze in andere landen al veel langer. Je kan er niet slapen, maar in Amsterdam is het nog te doen om 's avonds je huis te koelen. De nachten zijn nog enigszins oké. Maar ik ben het ermee eens: je moet ook kortetermijnmaatregelen nemen. Maar op korte termijn kunnen we ook niet iedereen een airco geven."

'Probleem van ongelijkheid kan je oplossen met airco'

Boudry: "Met alle respect, maar dit is echt de omgekeerde wereld. Ik ben even bezorgd over de ongelijkheid die je beschrijft, dat kwetsbare mensen extra hard getroffen worden door de gevolgen van klimaatopwarming. Maar zoals jij het beschrijft, is het de ongelijkheid die vandaag bestaat. Kwetsbare mensen van 82 jaar in wijken met veel asfalt worden nu verondersteld om de metro te nemen naar de Albert Heijn om daar een beetje af te koelen, een paar uur per dag."

Hij neemt opnieuw Amerika als voorbeeld. "De arbeidersklasse in Houston, waar het 45 graden is, die arme mensen daar hebben allemaal een airco. Daar gaat niemand dood aan de hitte. Dus het probleem van ongelijkheid, dat kan je oplossen met airco's." Overigens kost een goede airco al snel een paar duizend euro. "Als het over sociale woningen gaat, is het de taak van de overheid", vindt Boudry.

Terwijl het continent opwarmt, wil Boudry dat het "culturele taboe" op airco's in West-Europa verdwijnt. "Mensen denken dat ze het niet nodig hebben. Ik denk dat het zou helpen als we stoppen met het bestraffen van het aanschaffen van een airco door het aanpassen van energielabels. Als je nu een airco installeert in een woning, is die zogenaamd minder energie-efficiënt. We accepteren allemaal dat we in de winter stoken met gas, maar in de zomer, wanneer we zonnepanelen kunnen gebruiken, gaan we keihard moraliseren en mensen afstraffen als ze een airco installeren om een ruimte af te koelen."

Boudry richt zich vervolgens tot Heinhuis: "Je hebt er zelf een aantal jaar geleden heel terecht iets over geschreven. Je zei: het is schrijnend dat mensen met een dikke trui aan op de bank moeten zitten omdat ze denken dat ze te weinig geld hebben om de energierekening te betalen. Waarom is het schrijnend dat mensen in een ijskoude woning zitten in de winter, maar niet even schrijnend dat ze in een oven zitten in de zomer?"

"Dat zeg ik niet", reageert Heinhuis. Wel benadrukt ze dat het massaal aanschaffen van airco's volgens haar niet dé oplossing is. "De afgelopen weken was het in New York, waar ook veel airco's zijn, bloedheet. Daar heeft de burgemeester tegen bewoners moeten zeggen: je kan je airco niet maximaal aanzetten, want het energienetwerk kan het niet aan."

"Dat probleem hebben we in Nederland ook; we hebben netcongestie. Op veel plekken is er te weinig capaciteit. Het is niet realistisch om die energieslurpers, die het nu nog zijn, overal neer te zetten", aldus de wethouder. "Je moet gericht kijken waar het wel kan. Er zijn energiezuinige warmtepompen die in de winter je huis kunnen verwarmen en in de zomer je huis kunnen verkoelen. Je moet isoleren, daar moet je keihard op inzetten."