Minister Aartsen wil met 'snoeischaar' door systeem en statushouders veel sneller aan het werk krijgen: 'Alles is nu gericht op een uitkering'

Kansrijke asielzoekers en statushouders moeten veel sneller aan het werk kunnen. Dat zegt minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie, VVD), die met een "snoeischaar" door het systeem wil gaan. "We hebben een systeem gecreëerd dat ervoor zorgt dat mensen jarenlang in een wachtstand staan en aangewezen zijn op een uitkering."

In 2030 wil Aartsen dat er 75.000 extra mensen aan het werk zijn, onder wie veel statushouders. "Van de mensen in Nederland met een verblijfstatus werkt na drie jaar nog maar 25 procent. Van alle statushouders die er in Nederland zijn en kunnen werken, ongeveer 180.000, zit de helft in de bijstand", zegt de bewindsman in Goedenavond Nederland. "Na tien jaar zit nog dertig tot veertig procent in de bijstand. Dat is gewoon veel en veel te hoog."

Volgens Aartsen hebben we "een systeem gecreëerd dat ervoor zorgt dat mensen jarenlang in een wachtstand staan en aangewezen zijn op een uitkering". Dat terwijl Nederland juist dringend behoefte heeft aan extra arbeidskrachten. "En die mensen willen zelf ook heel graag. Ik vind dat vanaf nu de boodschap moet zijn: als je naar Nederland komt, werk je, betaal je netjes belasting en draag je je steentje bij aan de Nederlandse samenleving."

'Stelsel is gericht op uitkering, niet op werk'

Dat statushouders niet werken, ligt volgens Aartsen niet aan hun motivatie, maar vooral aan de manier waarop het systeem is ingericht. "We zien echt dat het een opstapeling van belemmeringen is. Het heeft te maken met procedures en met werkvergunningen die moeten worden afgegeven. Maar het heeft ook te maken met verhuisbewegingen, meldplichten en taallessen die we dinsdagmiddag van elf uur tot drie uur geven, waar mensen verplicht naartoe moeten, want anders hebben ze een probleem met hun inburgering."

Aartsen zegt bezig te zijn om die belemmeringen weg te nemen. "Je ziet dat alles in het stelsel is gericht op een uitkering en niet op werk. We moeten echt met de snoeischaar er dwars doorheen en een aantal forse doorbraken creëren. We laten hier echt een enorme kans liggen voor Nederland."

De minister wil dat werk weer centraal komt te staan. "Dat betekent dat we wetten en regels moeten aanpassen zodat statushouders geen taallessen 's middags hebben, maar gewoon vier dagen in de week werken en op één dag in de week taallessen kunnen volgen." Ook het afgeven van werkvergunningen moet sneller kunnen, onder meer met behulp van een "werkbalie" in azc's.

Daarnaast wil Aartsen zogenaamde startbanen creëren. "We moeten zeggen: welkom in het AZC, u kunt gelijk aan de slag in de schoonmaak, de techniek, in de bouw. We hebben overal handjes nodig." In overleg met werkgevers in de regio van een azc moeten die startbanen worden gecreëerd. "Dat betekent dat we met werkgevers in gesprek gaan of ze een X-aantal startbanen kunnen creëren, makkelijke instapbanen waar je niet perfect Nederlands voor hoeft te spreken. Per AZC en per gemeente wil je afspraken maken hoe je dit voor elkaar krijgt."

'Statement richting nieuwkomers'

Volgens Aartsen vraagt dit om een totaal andere benadering. "Het heeft met een soort mentaliteit te maken. Mensen komen nu binnen en we zeggen: u mag jaren niks doen, u kunt wachten tot u een uitkering krijgt. We leren mensen toeslagen aanvragen. Terwijl, als je zegt: we verwachten van u dat u op z'n minst vier dagen in de week werkt, dan is dat ook een statement richting nieuwkomers."

"En heel veel mensen willen dat ook heel graag", benadrukt hij. "Ik sprak vandaag een jongen uit Irak die al 3,5 jaar niks doet. Hij is automonteur. Het is toch relatief eenvoudig om dat hier te doen, je moet inmiddels 3,5 maand wachten voor je APK. Door alle belemmeringen komt die jongen gewoon niet als automonteur aan de bak. Hij is nu foldertjes aan het rondbrengen na 3,5 jaar niks doen. Het is te bezopen voor woorden."

Zijn plannen zijn volgens Aartsen alleen haalbaar als Nederland de instroom onder controle krijgt. Hij kijkt hoopvol naar het nieuwe Europese asiel- en migratiepact. "We kunnen ervoor zorgen dat we niet meer de beelden uit Ter Apel gaan zien, maar dat mensen aan de buitengrenzen van Europa worden tegengehouden. Zo kun je zeggen: de kans is groot dat je mag blijven, laten we er dan voor zorgen dat je snel aan het werk gaat."