Gezondheidseconoom: 'Afslankmedicijnen voorlopig te duur voor basispakket'

Afslankmedicijnen zoals Ozempic en Mounjaro kunnen de gezondheid van miljoenen Nederlanders verbeteren, maar de hoge kosten vormen vooralsnog een te grote drempel voor opname in het basispakket. Dat zeggen gezondheidseconoom Xander Koolman en emeritus hoogleraar maag-, darm- en leverziekten Chris Mulder in Stand van Nederland op NPO Radio 1.

Afslankmedicijnen zijn de afgelopen jaren razendsnel populair geworden in Nederland. Middelen als Ozempic en Mounjaro zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor mensen met diabetes type 2, maar worden inmiddels ook veel gebruikt om gewicht te verliezen. Alleen voor een beperkte groep patiënten met ernstige obesitas wordt de behandeling vergoed. De meeste gebruikers betalen de medicatie daarom zelf, vaak honderden euro's per maand.

Door de grote vraag ontstonden de afgelopen jaren regelmatig tekorten en groeide ook de illegale handel via internet en sociale media. Tegelijkertijd werken farmaceutische bedrijven aan nieuwe varianten, waaronder tabletten die eenvoudiger zijn in gebruik dan de huidige injecties. De verwachting is bovendien dat de prijzen de komende jaren flink zullen dalen zodra de eerste patenten aflopen en goedkopere alternatieven op de markt verschijnen.

Stand van Nederland gemist? Luister hier terug:

Dubieus

Ongeveer zestien procent van de Nederlandse volwassenen heeft obesitas, terwijl meer dan de helft overgewicht heeft. Volgens Koolman zijn beide groepen geïnteresseerd in afslankmedicatie, al profiteren mensen met obesitas er medisch gezien het meest van. "Mensen met obesitas hebben de meeste voordelen en ondervinden ook de meeste schade van overgewicht. Maar ook mensen met een BMI tussen de 25 en 30 laten winst in kwaliteit van leven zien als ze deze middelen gebruiken. Zijn die mensen dan ook ziek? Dat is dubieus."

Volgens Koolman zit het probleem niet in de werking van de medicijnen, maar in de prijs. "Voor mensen die het zelf betalen gaat het om 5000 tot 6000 euro per jaar. Als je dat op grote schaal via het zorgstelsel zou regelen, kom je uit op ongeveer 2500 tot 3000 euro per gebruiker." Wanneer de helft van de volwassen Nederlanders daarvoor in aanmerking zou komen, lopen de kosten op tot ruim 22 miljard euro per jaar.

"Voor de 2,5 miljoen mensen met obesitas is deze zorg maatschappelijk gezien wel degelijk kosteneffectief. Per euro die je investeert, krijg je voldoende gezondheidswinst terug. Het probleem is alleen de totale budgetimpact. Alleen al het behandelen van alle mensen met obesitas zou ongeveer 7,5 miljard euro kosten. Dat zijn bedragen die een minister niet zomaar ergens anders vandaan haalt", aldus de hoogleraar.

Koolman denkt dat juist die financiële impact de terughoudendheid van de overheid verklaart. "De overheid zet niet op de rem omdat de middelen slecht zijn of omdat de bijwerkingen te groot zijn, maar vooral om te voorkomen dat de zorgbegroting in de problemen komt." Daarbij wijst hij op de Verenigde Staten, waar de medicijnen veel duurder zijn. "Op sommige plekken kwamen overheden zelfs in de problemen met het financieren van onderwijs, omdat ze verplicht waren deze middelen te vergoeden."

Toch pleit Koolman ervoor om afslankmedicatie uiteindelijk wel op te nemen in het basispakket, zij het gefaseerd. "Als je begint bij mensen met een BMI boven de 35, zullen weinig mensen dat een slecht idee vinden. Ook boven de 30 is het vanuit kosteneffectiviteit rendabel. Daaronder niet meer. De uitdaging is vooral waar je het geld vandaan haalt."

Geld besparen in Limburg

Volgens Mulder wordt daar inmiddels al creatief over nagedacht. Hij wijst op zorgverzekeraar CZ, die onderzoekt of vergoeding in de voormalige mijnstreek in Zuid-Limburg uiteindelijk juist geld kan besparen. "CZ denkt hardop na om de middelen daar laagdrempelig beschikbaar te maken, omdat overgewicht hen jaarlijks 60 tot 80 miljoen euro kost."

Ook werkgevers tonen volgens hem steeds meer interesse, omdat overgewicht leidt tot meer ziekteverzuim. Bovendien verwacht Mulder dat de prijzen de komende jaren flink zullen dalen. "Bij grotere volumes is een prijs van 1500 euro per jaar heel reëel en als er tabletten komen, kan dat zelfs onder de 1000 euro uitkomen."

Ook AD-columnist Angela de Jong, die zelf afslankmedicatie gebruikt, begrijpt de terughoudendheid van de overheid, maar vindt dat mensen die de middelen niet kunnen betalen nu tussen wal en schip vallen. "Ik vind het vanuit mijn positie ook heel raar om te pleiten voor vergoeding, want ik kan het zelf betalen. Maar ik vind het wel heel sneu dat mensen die het niet kunnen betalen soms alleen nog terechtkunnen bij de illegale handel op internet. Daar moet volgens mij wel iets aan veranderen, want het helpt en ik gun dat heel veel mensen."

Goedkoper in zicht

Koolman verwacht dat het financiële probleem uiteindelijk vanzelf kleiner wordt. Zodra de patenten aflopen, zullen goedkopere varianten op de markt verschijnen. "We zien vrijwel altijd dat de prijs van een geneesmiddel na het verlopen van een patent met 90 tot 95 procent daalt, soms zelfs met 99 procent. We moeten deze uitgavehobbel even nemen en daarna praten we over paracetamolachtige prijzen, die voor iedereen betaalbaar zijn."