Einde aan soap rond Moerdijk? 'De inwoners zijn het echt spuugzat'

Wat gebeurt er met Moerdijk? In eerste instantie zou het dorp verdwijnen door de komst van grootschalige energie-industrie. De Tweede Kamer debatteert vandaag over het lot van de plaats. Burgemeester Aart-Jan Moerkerke stelt dat het de inwoners zich in de steek gelaten voelen en schetst de scenario's.

"Moerdijk is eigenlijk al sinds 1960 het kind van de rekening", claimt de burgemeester in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Toen besloot het Rijk: Shell moet blijven bestaan. Ze hadden een plek gevonden en dat werd Moerdijk. In 1965 werd begonnen met het haven- en industrieterrein en dat is ongeveer 2600 hectare groot geworden. Dat ligt al aan één kant van het dorp Moerdijk."

Daarna moest er nog eens 600 hectare beschikbaar worden gesteld voor de logistiek, vertelt Moerkerke verder. "Gelukkig is dat uiteindelijk 200 hectare geworden. Dat kwam aan de andere kant, dus Moerdijk ligt al op twee plekken ingesloten in de logistiek en industrie. Toen dachten we op een gegeven moment: nu wordt het rustig."

Drie jaar geleden kwam de toekomst van Moerdijk alsnog in het geding. "Tot 2022 was er niets aan de hand. In 2023 kwam het Rijk met een nieuwe opgave: energie-infrastructuur. Ga maar plaatsmaken. Ze dachten aan 1300 hectare, dat is uiteindelijk voor Moerdijk 450 hectare geworden. Dat betekent ongeveer 700 voetbalvelden."

Duivels dilemma

Moerdijk kwam voor een keuze te staan. "Wij vonden dat echt een duivels dilemma", aldus Moerkerke. "Of zuidoost, dat is tussen vier kernen in, waarbij alle vier de kernen zware overlast gaan ondervinden. Of oost, over het dorp Moerdijk heen. Dat betekent inderdaad een dorp van 1100 inwoners dat in de toekomst zou gaan verdwijnen. Als gemeente hebben we toen gezegd: als aan voorwaarden voldaan wordt, zijn wij bereid om na te denken over die oostversie. Dat is over het dorp Moerdijk heen. Dat is een van de zwaarste beslissingen ooit."

Als inwoner van het Brabantse dorp zat Moerkerke in een spagaat. "Mijn benen stonden twee kanten op. Aan de ene kant het boegbeeld zijn van een boodschap die eigenlijk onmogelijk is. Aan de andere kant de schouder bieden aan de bewoners die er eventueel in de toekomst last van zouden gaan krijgen."

"We zijn voor ons gevoel echt wel in de steek gelaten in die hele rit daarnaartoe", blikt de burgervader terug. "Maar je moet door met elkaar. Nu is het kijken: hoe gaan we om met de situatie die ontstaan is? Als al onze voorwaarden neergelegd worden, dus geen toekomstperspectief, niet zorgen dat alle gedupeerden nog een toekomst hebben, dan moeten we alles overwegen, dus ook de juridische stappen."

Spuugzat

De ruim duizend inwoners maken zich zorgen om straks geen compensatie en geen dorp meer te hebben. "Compensatie betekent voor ons: op een zelfde manier eventueel op dezelfde plek met maatregelen of op een andere plek door kunnen leven. Dat betekent een goede uitkoopregeling voor de mensen die weg willen. Dat betekent investeren in leefbaarheid zolang het dorp blijft bestaan. Toekomstbestendigheid is: de komende vijftig jaar niet meer aankloppen bij Moerdijk, want de mensen zijn het echt spuugzat."

De burgemeester wordt niet met de nek aangekeken ondanks de misère. "Ik kan gewoon door Moerdijk heenlopen. Mensen zullen eerder vragen: hoe is het nu met jou, dan dat ze me iets kwalijk nemen. Dat is ook wel weer een hele bijzondere ervaring, maar dat is wel echt dorps."

Derde scenario

Staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei) onderzoekt serieus of de grootschalige uitbreiding van het haven- en industriegebied in Moerdijk fors kan worden afgeschaald. Dat zou betekenen dat de zogeheten Powerportopgave mogelijk wordt gehalveerd of in een veel kleinere vorm wordt uitgevoerd. "Dan kan het dorp blijven bestaan, dus dat geeft heel veel hoop in het dorp", zegt Moerkerke.

"Tegelijkertijd, als we alle plannen van het Rijk bekijken, staat die 290 hectare die er nog overheen komt gewoon nog in de plannen", weet de burgemeester. "Daar wordt niet van gezegd: die gaan we uit de plannen schrappen. Dus wij hebben nog steeds de zorg dat straks de keuze wordt gemaakt dat het een tandje minder kan, maar dat ze over een jaar of tien weer bij ons voor de deur staan."