Extreme hitte in Nederland, grote temperatuursverschillen tussen Maastricht en Waddeneilanden: 'Wel 16 graden'

Nederland maakt zich op voor een uitzonderlijke hitteperiode. Het KNMI heeft voor woensdagmiddag tot en met vrijdag code oranje afgegeven voor het midden en zuiden van het land vanwege extreme hitte. Volgens meteoroloog Berend van Straaten kunnen de temperaturen op grote schaal oplopen tot ruim boven de 35 graden. Tegelijkertijd ontstaan opvallend grote temperatuurverschillen binnen Nederland: tussen Maastricht en de Waddeneilanden kan het verschil oplopen tot maar liefst 16 graden.

Niet alleen Nederland kampt met extreme hitte. Ook grote delen van Europa zuchten onder de hoge temperaturen. In Frankrijk geldt in veel regio's code rood. Daar werden de afgelopen dagen temperaturen van 40 graden en hoger gemeten, met lokaal zelfs uitschieters naar 45 graden.

"In Frankrijk zijn ze natuurlijk wel wat meer gewend dan wij", weet van Straaten. "Temperaturen van ruim 30 graden zijn daar best normaal, zelfs al in juni. Maar we zitten nog maar aan het begin van de zomer. De afgelopen dagen was het daar op grote schaal 40 graden of hoger en gisteren werd lokaal zelfs 45 graden gemeten. Dat is zeer uitzonderlijk, zelfs voor Franse begrippen. Het all-time hitterecord van 45,9 graden werd bijna verbroken. Zulke temperaturen worden normaal gesproken pas eind juli of begin augustus gehaald. Het is nu juni, dus dat zegt veel over hoe uitzonderlijk deze warme periode in Europa is", zegt Van Straaten.

Volgens de meteoroloog zijn delen van Frankrijk hier goed op voorbereid, maar sommige delen dus ook niet. "Vooral in Zuid-Frankrijk heeft bijna iedereen airconditioning. Het is daar simpelweg niet te doen zonder. Maar in het noordwesten, zoals in Bretagne, hebben veel mensen geen airco's. En ook daar lopen de temperaturen nu op tot bijna 40 graden."

Code oranje voor Nederland

De zeer warme lucht boven Frankrijk trekt de komende dagen richting Nederland. Daarom heeft het KNMI code oranje afgegeven voor het midden en zuiden van het land. "Die zeer warme lucht die zich boven Frankrijk heeft opgebouwd, komt deze dagen onze kant op. Daarom heeft het KNMI code oranje afgegeven. We kunnen op grote schaal temperaturen verwachten van ruim boven de 35 graden. Dat zijn waarden die we in juni bijna nooit zien in Nederland."

Dat soort temperaturen kwam volgens Van Straaten in de vorige eeuw nauwelijks voor. "Deze eeuw hebben we dat al vaker meegemaakt. Het wordt dus steeds normaler om temperaturen ver boven de 35 graden te zien, al blijft het uitzonderlijk. In 2019 werd voor het eerst de grens van 40 graden bereikt. Dat was ook zeer bijzonder. Met 40,7 graden staat het nationale hitterecord op naam van Gilze-Rijen."

Ook de nachten blijven uitzonderlijk warm. Het KNMI verwacht dat de nacht van donderdag op vrijdag mogelijk de warmste ooit gemeten wordt in De Bilt. De temperatuur zou daar niet onder de 24 graden zakken.

Er wordt intussen zelfs al gesproken over een mogelijke landelijke superhittegolf. "Een gewone hittegolf bestaat uit vijf zomerse dagen van 25 graden of hoger, waarvan minimaal drie tropische dagen van 30 graden of hoger. Bij een superhittegolf tellen we daar vijf graden bij op. Dan heb je vijf tropische dagen van minimaal 30 graden, waarvan drie dagen boven de 35 graden uitkomen. En dat is nog nooit landelijk voorgekomen. Regionaal, in het zuiden en oosten van het land, wel. Daar is het doorgaans warmer dan in het noordwesten. Dat laat zien hoe uitzonderlijk deze situatie is. Mogelijk krijgen we in het midden van het land meerdere dagen achter elkaar temperaturen van 35 graden of meer."

Zwakke straalstroom

Volgens Van Straaten wordt de extreme hitte veroorzaakt door een combinatie van een zwakke straalstroom en hardnekkige hogedrukgebieden boven Europa. "Normaal hebben we een gematigd zeeklimaat. We zijn daardoor sterk afhankelijk van de jetstream. Die voert lagedrukgebieden en storingen vanaf de oceaan aan, samen met relatief koele lucht. Wat er nu gebeurt, is dat de jetstream erg zwak is en dat hogedrukgebieden zich boven het Europese vasteland hebben gevestigd. Die zorgen met een zuidelijke stroming vanuit Afrika voor de aanvoer van zeer warme lucht. Elke dag wordt het daardoor wat warmer. De grond droogt verder uit en de dalende lucht warmt steeds verder op. Dat zorgt ervoor dat de temperatuur dagelijks verder stijgt."

De gevolgen van de hitte zijn inmiddels op meerdere plekken zichtbaar. NS rijdt op verschillende trajecten met een aangepaste dienstregeling om problemen door oververhitting te voorkomen. Rijkswaterstaat heeft het hitteprotocol uitgebreid naar het hele land en in meerdere veiligheidsregio's geldt een verhoogd risico op natuurbranden.

Wadden veel koeler dan Limburg

Opvallend is het grote temperatuurverschil dat de komende dagen binnen Nederland ontstaat. "Dat is behoorlijk uitzonderlijk. We zien wel vaker temperatuurverschillen in Nederland, maar een verschil van 16 graden op één zomerdag komt niet vaak voor."

"Mensen die verkoeling zoeken, kunnen het beste naar het noorden gaan. Daar draait de wind, waardoor koelere lucht enig terrein probeert te winnen. Dat lukt vrijwel nergens, behalve op de Waddeneilanden en in het uiterste noorden. Op het kaartje zie je dat het daar slechts ongeveer 20 graden wordt, terwijl het in Maastricht kan oplopen tot 36 graden." Daarmee lijken de Waddeneilanden de komende dagen de plek waar Nederlanders de hitte het beste kunnen ontvluchten.