Petra Witjes legde psychisch geweld in de turnwereld bloot: 'Pijn bestond niet, alleen winnen'

Tien jaar lang turnde Petra Witjes op topniveau. Medailles op nationale en internationale toernooien waren haar enige doel. Achter het succes ging echter een wereld van psychische terreur schuil: vernedering, fysieke agressie en intimidatie. Pakweg vijftien jaar geleden klapte Witjes als één van de eersten uit de school. "Staar je niet blind op het einddoel. Je wilt niet dat je wordt afgedankt en kapotgemaakt", adviseert ze nu.

Petra was amper twaalf jaar oud toen ze leerde haar emoties uit te schakelen. Haar trainer ging ruw met haar om. Huilen? Geen sprake van. Ze vertelt in het radioprogramma WNL In de Kantine: "Op die leeftijd ben je natuurlijk volledig in ontwikkeling. Dus je hebt geen idee waar je grenzen liggen. Die moet je nog gaan ontwikkelen en ontdekken. Er werd gezegd: pijn bestaat niet, emoties uitschakelen. Het enige wat telt, is de beste worden."

De turnster wist niet beter. Iedereen in het wereldje deed het tenslotte. "Zo werd je geprogrammeerd. Maar op latere leeftijd kom je erachter dat dat helemaal niet goed is. Wie ben je nog? Waar liggen je grenzen? En hoe functioneer je in het normale leven?"

Vier keer per dag wegen

Tienermeisjes in de turnwereld werden vier keer per dag officieel gewogen. Veel van hen gingen vooraf naar het toilet, soms om over te geven. "Dat is heel heftig. Vooral omdat mijn zoon nu dezelfde leeftijd heeft. Op die leeftijd ben je natuurlijk al superonzeker over je lichaam. Je zit in de puberteit. En dan heb je een trainer naast je die je vier keer op een weegschaal zet... Soms stonden we er zelf wel twintig keer op. Het getal moest naar beneden. Het was heel ziekelijk."

Ouders werden weggehouden, achter een afgeplakt raam gezet of de trainer probeerde hen voor zich te worden. "Sommige ouders, ook mijn vade, kwamen wel in actie, maar ons werd geleerd te zwijgen. Natuurlijk waren er ook professionele fysio's en artsen bij. Die zagen vaak alleen de leuke kant. Degenen die wel iets zagen, werden weggepest. Dat was de werkcultuur. Alles werd in de doofpot gestopt. Ook onderzoeksrapporten. Geld en medailles waren het belangrijkst."

Petra Witjes in 2006 op de balk tijdens het EK turnen voor junioren in het Griekse Volos.

'Ik trad uit mijn lichaam'

Petra vond kracht door te praten met haar vader. "Hij leerde me dat het gedrag van de trainer niets met mij te maken had." In 2008 was voor haar de maat officieel vol. Haar trainer negeerde haar al vier maanden als straf. Een half uur lang stond ze doodstil op de balk. "Ik trad echt uit mijn eigen lichaam. Ik was mezelf niet meer. Ik voelde ook niets meer. Als een helikopter hing ik boven de situatie. In slow motion zag ik hoe de trainer een ander jong meisje aan het uitschelden was. Ik zag mezelf. Ik stapte van de balk af en liep naar de deur. Je mocht nooit zomaar weg. Hij bepaalde dat. Hij dreigde: 'Als je nu de zaal uitloopt, hoef je nooit meer terug te komen.' Ik keek hem recht in de ogen aan en dacht: dat is precies wat ik nu ga doen."

De tekst gaat verder onder de X.

Petra gaf een jaar later een radio-interview over haar ervaringen. "Ik was het probleem. Je uit kritiek en wordt vervolgens aan de zijlijn gezet. Ik kreeg ik geen steun. Jaren later zijn andere dames naar buiten getreden, maar omdat we enkelingen waren, werd het in de doofpot gestopt en brak het niet door."

'Einddoel niet per se een wedstrijd'

Het kantelpunt kwam in 2020. De NOS publiceerde verhalen van tientallen (oud-)turnsters over grensoverschrijdend gedrag van trainers. In 2022 verscheen het rapport Ongelijke Leggers, waarin werd geconcludeerd dat er jarenlang sprake was geweest van een cultuur waarin grensoverschrijdend gedrag kon voortbestaan.

Petra's trainer ontkent alle aantijgingen. Petra hoort het hoofdschuddend aan. "Dit is gewoon pure ontkenning. En dat zie je ook heel vaak bij dit soort mensen. Er zijn meerdere dames geweest die dit hebben gezien. Dus dan kun je het wel ontkennen, maar wij weten waar de waarheid ligt."

Petra heeft tot slot een advies voor jonge sporters en hun ouders: "Staar je niet blind op het einddoel, want het einddoel is niet per se een wedstrijd."

De voormalig turnster schreef het boek 'Door de pijn heen'. Daarmee won ze de Nico Scheepmaker Beker voor het beste sportboek van het jaar.