Wouter Koolmees voelde spanning bij coronaverhoor: 'Besluiten op leven en dood'

De parlementaire enquête naar de coronacrisis is maandag verder gegaan met het verhoor van oud-OMT-lid en IC-arts Diederik Gommers. Oud-minister Wouter Koolmees verscheen vorige week voor de enquêtecommissie en blikt terug op die ervaring. "Ik kon verantwoording afleggen over een hele moeilijke periode in Nederland, met besluiten op leven en dood."

De parlementaire enquêtecommissie onderzoekt hoe de overheid, de zorg en andere betrokken partijen tijdens de coronacrisis hebben gehandeld. Na verhoren van onder anderen oud-premier Mark Rutte en verschillende bewindspersonen was maandag Diederik Gommers aan de beurt. De voormalig voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care was tijdens de pandemie ook lid van het Outbreak Management Team (OMT).

Tijdens zijn verhoor vertelde Gommers dat het tijdens de crisis geregeld botste tussen het kabinet en het OMT. Zo "knetterde het flink in het Catshuis" over de vraag of leeftijd een rol mocht spelen bij de toelating van patiënten op de intensive care. Ook noemde hij personeelstekorten de grootste uitdaging bij het opschalen van de IC-capaciteit.

Duizenden documenten

Koolmees verscheen vorige week zelf voor de enquêtecommissie. Om zich voor te bereiden dook hij opnieuw in duizenden documenten uit de coronaperiode. "Ik had een laptop gekregen van mijn oude departement met 17.000 documenten. 17.000 e-mails, brieven, dat soort zaken. Het was een hele lange periode en heel veel informatie, dus ik heb me moeten voorbereiden om goed antwoord te kunnen geven op de vragen."

De oud-minister zegt dat de gebeurtenissen uit die periode voor hem inmiddels door elkaar waren gaan lopen. "Voor mezelf was het ook een soort brei geworden. Of het oktober, november of januari is geweest, weet ik ook niet meer."

Daarom las hij veel documenten opnieuw door. "Ik heb heel veel tijdlijnen doorgelezen en veel mails en WhatsApp-berichten die ik heb gestuurd teruggelezen, om gevoel te krijgen van waar het ook alweer over ging en wat de discussie in de politiek was."

'Besluiten op leven en dood'

Hoewel Koolmees tijdens het verhoor rustig oogde, waren de zenuwen er volgens hem wel degelijk. "Toen was ik al twee uur bezig, maar in de eerste paar minuten was ik wel gespannen."

Die spanning had volgens hem vooral te maken met de enorme verantwoordelijkheid die op de schouders van het kabinet rustte tijdens de pandemie. "Ik kon toch verantwoording afleggen over een hele moeilijke periode in Nederland, de coronacrisis, met besluiten op leven en dood. Het zwarte scenario op de IC's dreigde en er waren ook hele ingrijpende maatregelen voor de horeca, voor theaters, maar ook de avondklok en schoolsluitingen. En wij waren toen verantwoordelijk daarvoor. Dat was wel een heftige tijd, maar ik vind het ook wel goed om achteraf daar verantwoording over af te leggen."

Terugkijkend noemt hij vooral de schoolsluitingen en de avondklok onderwerpen waar binnen het kabinet veel discussie over is gevoerd. "Die avondklok was echt een vergaande maatregel, waarbij je mensen ook verbiedt om naar buiten te gaan. Dat is een vrijheidsbeperkende maatregel. Dus daar hebben we hele heftige discussies over gehad."

Volgens Koolmees is de belangrijkste les dat Nederland beter voorbereid moet zijn op een volgende pandemie. "Ik was informateur van Rutte 4, toen is er ook een bedrag gereserveerd om geld beschikbaar te hebben voor dit soort paraatheid. Die is ondertussen alweer wegbezuinigd in de vorige periode. Dat vind ik heel onverstandig."

Lessen trekken

Staatssecretaris Annet Bertram benadrukt ook dat de enquêtecommissie niet alleen bedoeld is om terug te kijken, maar ook om lessen te trekken voor de toekomst. "Ik heb zelf twee keer bij zo'n enquêtecommissie gezeten. Het is echt heel hard werk, ook van tevoren, om je geheugen zo precies mogelijk te krijgen. Want je wilt het zo precies mogelijk doen. En voor ons als kabinet is de uitkomst van die enquêtecommissie ook om daar lessen uit te trekken. Het kan over geld gaan, over regelgeving, maar ook over hoe je inschat hoe het maatschappelijk wordt opgepakt."

Volgens Bertram zijn de gevolgen van de coronacrisis nog altijd zichtbaar. "Deze enquêtecommissie is ook voor het kabinet van belang. Ik heb vriendinnen die in het onderwijs zitten, je hoort het in allerlei sectoren. Kinderen die in die tijd naar school hadden moeten gaan, hebben daar nog steeds de gevolgen van. Dus het is verstandig om nu niet al conclusies te trekken, maar goed te luisteren naar wat mensen zoals Wouter Koolmees zeggen, en dan na te denken hoe je je het beste voorbereidt. Je weet van tevoren nooit precies hoe dingen lopen. Achteraf weet je altijd alles, maar de vraag is welke lessen je eruit trekt en of je je daaraan houdt."