Waarom jij meer betaalt voor minder chocolade: 'Het is veel te lang te goedkoop geweest'

De prijs van cacao is de afgelopen maanden fors gedaald, maar consumenten merken daar in de supermarkt nauwelijks iets van. Sterker nog: veel chocoladerepen zijn duurder geworden, terwijl ze kleiner zijn of minder cacao bevatten. Hoe kan dat?

Nederland speelt daarin een opvallend grote rol. Ons land is de grootste importeur en exporteur van cacao ter wereld en verdiende in 2025 zo’n drie miljard euro aan de handel in cacaobonen. Via de Amsterdamse haven komt jaarlijks ongeveer 750 miljoen kilo cacao binnen, die vervolgens onder meer in de Zaanstreek wordt verwerkt.

Journalist Lars Gierveld dook in de wereld achter de chocoladereep. Volgens hem ligt de oorzaak van de prijsstijgingen vooral in West-Afrika. "Zeventig procent van alle cacao op de wereld komt daar vandaan, met name uit Ghana en Ivoorkust. Als daar wat gebeurt, bijvoorbeeld door klimaatproblemen of ziektes, dan kan die prijs in één keer omhoogschieten. Dat is de laatste keer dus ook gebeurd. In 2024 waren daar klimaatproblemen en ziektes aan de bomen."

Volgens Gierveld zijn veel boeren kwetsbaar voor zulke schokken. "Die cacaoboeren in West-Afrika zijn er eigenlijk niet zo goed weerbaar tegen. Ze verdienen gewoon veel te weinig geld om er voldoende van rond te komen. Daardoor investeren ze ook niet in hun plantages. Die oogst mislukte, dus er ontstond paniek in de markt. De vraag werd hoger, maar het aanbod was lager. Dus de prijs schoot omhoog."

Op het hoogtepunt kostte cacao in 2024 ongeveer tien euro per kilo. Inmiddels is die prijs gedaald naar ruim 3,70 euro per kilo, een afname van 63 procent. Toch zien consumenten dat niet terug in het schap.

Waarom wordt chocolade niet goedkoper?

Volgens Gierveld komt slechts een beperkt deel van de prijs van een chocoladereep bij de boer terecht. "De consument betaalt allereerst btw. Dan pakt natuurlijk de supermarkt een heel groot deel. Daarna heb je het chocolademerk. Die moet geld hebben voor productontwikkeling en marketing. Daarvoor zit een verwerker. Die maakt de cacaoboter en het cacaopoeder waar chocola van wordt gemaakt. Dan heb je de handelaren. Dan heb je de overheden in West-Afrika. En dan heb je de boer."

Econoom Oran van Dort stelt dat fabrikanten prijsverlagingen vaak uitstellen. "Je zou kunnen zeggen als chocoladefabriek: ik ga dit jaar goedkoper maken. Maar volgend jaar is de verwachting dat de prijs van chocolade weer omhoog moet. Dan is het makkelijker om de prijs stabiel te houden en volgend jaar iets hoger te maken. Supermarkten vinden dat niet fijn."

Cacaoexpert Antonie Fountain vergelijkt het met brandstofprijzen. "Maar het is precies hetzelfde als met benzine bij de pomp. Als er een oorlog is in het Midden-Oosten, gaat de prijs heel snel omhoog. En die gaat nooit zo snel omlaag als de oorlog voorbij is."

'Boeren worden structureel genaaid'

Dat de daling van de cacaoprijs niet zichtbaar is voor consumenten, betekent volgens Fountain niet dat de marges elders automatisch exploderen. "Chocolade is gewoon veel te lang te goedkoop geweest. De boeren worden structureel genaaid."

Ook Gierveld ziet dat jonge boeren afhaken. "Die hebben er helemaal geen zin meer in. Want die denken: als ik hier niet genoeg geld mee kan verdienen, dan ga ik wel wat anders doen. Als steeds minder boeren willen investeren in hun bedrijf, wordt het aanbod lager. Dan krijg je alleen maar duurdere cacao."

Minder chocolade

Cacaoverwerker Pieter Schulting zegt dat het systeem onder druk staat. "We hollen het systeem van binnenuit uit door de boer buiten de waardecreatie van de keten te houden." Volgens hem reageren fabrikanten op drie manieren op de hoge kosten. "Eén is shrinkflation, zodat chocoladerepen kleiner worden. Mensen kopen dan nog steeds een reepje, maar krijgen eigenlijk minder chocolade binnen."

Een tweede strategie is het aanpassen van de samenstelling. "Op het moment dat je deze bestanddelen wilt laten afnemen omdat die heel duur zijn, dan kun je er meer suiker in doen. Veel goedkope suiker. Dit is melkpoeder. Melkpoeder is ook goedkoper dan cacaoboter qua prijs. Ze gooien wat meer noten of andere vullingen erin. Dan heb je de dure ingrediënten toch nog een beetje: cacaosmaak, wat cacaoboter voor de smeuïgheid en eetbaarheid."

Dat beïnvloedt ook de smaak, zegt hij. "Je krijgt ook wel een iets ander product. Dus de smaak van de consument wordt daar ook op de proef gesteld." Daarnaast worden soms goedkopere vetten als vervanger gebruikt. Toch moet chocolade aan minimale eisen voldoen. "De cacaobestanddelen moeten ongeveer 35 procent zijn om het chocolade te mogen noemen."

De verwachting is niet dat chocolade snel goedkoper wordt. "Ik vrees dat we er niet aan ontkomen dat chocola steeds duurder wordt. Dus het is een afweging: ga ik er meer voor betalen of krijg ik een niet-chocoladeproduct?", aldus Schulting.