Mona Keijzer wilde eerder opstappen uit kabinet: 'Ik trok het niet meer'

Mona Keijzer wilde al ruim vóór haar ontslag opstappen als staatssecretaris tijdens de coronacrisis. Dat vertelt ze vrijdagavond in Café Kockelmann op NPO 2. "Ik trok het niet meer. Ik lag er wakker van. Ik kon het niet meer met mijn geweten overeen komen", zegt ze over het coronabeleid en de maatregelen om verdere verspreiding van het virus tegen te gaan.

Keijzer, inmiddels zelfstandig lid van de Tweede Kamer, werd in september 2021 ontslagen als staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat door toenmalig premier Mark Rutte, die vandaag door de parlementaire enquête corona werd gehoord. Aanleiding voor het ontslag van Keijzer was een interview met De Telegraaf, waarin zij zich kritisch uitliet over de invoering van het coronatoegangsbewijs.

"Ik zag hoe ondernemers kapot gingen, tot aan verhalen van ondernemers die het niet meer zagen zitten en een eind aan hun leven maakten", zegt ze over haar besluit om dat interview te geven, waarmee ze haar ontslag vrijwel onvermijdelijk maakte omdat ze de eenheid van het kabinetsbeleid doorbrak. "Ik zag de ellende bij mijn eigen kinderen, ik zag ruzies in familie- en vriendengroepen."

Volgens Keijzer kon onvoldoende worden uitgelegd waarom bepaalde maatregelen nodig waren. "Elke keer kwam ik op het punt: oké, er worden maatregelen genomen, maar wat is nou de effectiviteit van een maatregel? Dan was altijd het verhaal: ja, het is een pakket. Per onderdeel kan je niet precies vertellen wat het effect is van de maatregel. Maar als een overheid ingrijpt in grondrechten van mensen, moet een overheid kunnen vertellen: wat is het doel? Wat is de effectiviteit? En is het proportioneel; weegt het op tegen de maatregel?"

Volgens Keijzer gebeurde dat onvoldoende. "Tegelijkertijd waren er ook deskundigen die zeiden: je kunt die zorg anders vormgeven. Daar werd niets mee gedaan." Ze vindt dat het kabinet zich te veel blindstaarde op het voorkomen van besmettingen. "Je hebt in het kader van het algemeen belang uiteindelijk een bredere afweging te maken. De leerachterstand van jonge mensen wordt bijvoorbeeld nooit meer ingehaald. Dat speelde geen rol (voor het kabinet, red.). Ik kon mijzelf daar niet meer in herkennen. Ik lag er wakker van."

Keijzer wilde eerder opstappen

Keijzer werd uiteindelijk op 25 september 2021 ontslagen, maar naar eigen zeggen wilde ze al veel eerder vertrekken. "Ik heb al veel eerder tegen Wopke Hoekstra, vicepremier namens het CDA, en later tegen Mark Rutte zelf gezegd: ik stap op. Er was elke keer een reden waarom dat niet kon of niet uitkwam."

Ze vervolgt: "Een week vijf of zes voor dit gebeurde heb ik tegen Wopke gezegd: ik stop ermee, ik trek het niet meer. Toen kwam ik in een soort gesprek terecht met het CDA van: weet je het zeker? Ik zei: nee, als er iets verandert in het beleid, dan blijf ik. Ik ben een loyaal mens. Maar ik was ook een van de weinigen die nog eens ergens voor ging staan. Bijvoorbeeld het begraven van overledenen, waar op een gegeven moment familie niet meer bij mocht komen. Dat leidde tot niks."

"Toen zei ik tegen Rutte: ik stap op. Toen kwam ik opnieuw in een proces terecht. Hij zei: je kan ook een verklaring afleggen. We hebben daar nog een tijdje over gesproken. Op een gegeven moment zou ik opstappen, maar die avond was het debat over Kabul en stapte Sigrid Kaag op. Ik dacht: dan ga ik morgen. Toen stapte Ank Bijleveld op..."

Uiteindelijk bleef Keijzer nog zitten, maar na Prinsjesdag en de Algemene Politieke Beschouwingen was voor haar de maat vol. Ze besloot haar ontslag uit te lokken. "Op een gegeven moment dacht ik: weet je wat: ik geef een interview aan een krant en aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zegt Rutte: dit kan niet, dus je moet ontslag nemen."

Geen ruzie

Oud-premier Rutte zei vrijdag tijdens zijn verhoor voor de parlementaire enquêtecommissie corona dat tegenspraak binnen het kabinet welkom was. "Het is heel fijn dat het gewaardeerd werd, maar als elke keer de maatregelen doorgaan zoals ze genomen worden, dan schiet je er niks mee op", reageert Keijzer.

Rutte zei ook dat er binnen het kabinet soms stevig ruzie werd gemaakt en dat dat goed was. Keijzer herkent dat beeld niet. "Ik weet niet met wie ruzie was, maar niet met mij." Desondanks wilde ze vertrekken. "Op een gegeven moment heb ik gezegd: tot hier en niet verder. De extreme maatregelen gingen door en de polarisatie in de samenleving ging tegen het dak op."

Op 8 juli verschijnt Keijzer zelf voor de parlementaire enquêtecommissie corona. Naar eigen zeggen heeft ze dan zaken te melden die nog niet openbaar zijn. "Ja, maar dingen die ik niet mag vertellen tot ik bij de coronacommissie ben. Zo werkt dat."