Kamer debatteert over jeugdzorg, Coenradie (JA21) is snoeihard: 'Er is zo ontzettend veel mis'

Terwijl de Tweede Kamer vandaag debatteert over misstanden in de jeugdzorg, klinkt de roep om ingrijpen steeds luider. Aanleiding zijn nieuwe onthullingen over de gesloten jeugdzorg en excuses van twee jeugdzorginstellingen aan jongeren die op zogenoemde Zikos-afdelingen verbleven. Volgens JA21-Kamerlid Ingrid Coenradie gaat er "zo ontzettend veel mis" in de sector.

De excuses van jeugdzorginstellingen Pactum en iHub volgen op jarenlange kritiek op de zogenoemde Zikos-afdelingen (Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie). Jongeren werden daar volgens onderzoek urenlang opgesloten, vernederd en hardhandig in bedwang gehouden, zonder passende behandeling voor hun trauma's.

Uit het nieuwe rapport Eenzaam Gestorven van onderzoeker Jason Bhugwandass blijkt bovendien dat 38 van de 51 deelnemers aan zijn onderzoek ooit een poging deden om uit het leven te stappen. Zeven jongeren zijn inmiddels overleden.

In Goedemorgen Nederland reageert Coenradie geschokt op de cijfers. "Er is zo ontzettend veel mis in de jeugdzorg. Er gaan dingen goed. Er werken ook heel veel mensen met hart en ziel in deze sector. Maar er gaat ook heel veel mis. Dat was voor de Kamer reden om te zeggen: wij staan misschien wel wekelijks bij de voorzitter van de Tweede Kamer om weer een debat aan te vragen."

Volgens Coenradie is het tijd om de problemen in samenhang te bekijken. "Wij moeten hier gewoon echt één groot debat van gaan maken. Want we gaan van misstand naar misstand. Dit zijn verschrikkelijke cijfers, maar vooral ook verschrikkelijke verhalen. Tegelijkertijd zien we ook misstanden zoals het Vlaardingse pleegmeisje van een paar jaar geleden. Maar ook Stadskanaal, vrij recent, waarvan het inspectierapport nog moet uitkomen. We zien de enorme wachtlijsten. Dus dat het niet goed gaat, is nog een understatement. Het is verschrikkelijk. En dat vraagt echt iets anders van de minister."

Van rapport naar rapport

"Wat we nu zien, is dat we steeds van inspectierapport naar inspectierapport gaan. En dat we dan met z'n allen weer tot dezelfde conclusies komen. Want ik durf bijna te wedden dat we met Stadskanaal weer eenzelfde inspectierapport gaan zien: instanties die falen, medewerkers die meldcodes of procedures niet zijn nagekomen, of men heeft niet gecommuniceerd met elkaar."

Presentator Wieger Hemmer haalt in de uitzending de zaak-Savanna aan, die in 2004 heel Nederland schokte. De driejarige peuter uit Alphen aan den Rijn werd door haar moeder en stiefvader om het leven gebracht. Met een washand in haar mond en verband om haar gezicht stikte zij uiteindelijk. Haar lichaam werd later door de politie aangetroffen in de kofferbak van de auto van haar moeder en stiefvader.

Na die zaak klonk vanuit de politiek de belofte: "Nooit meer Savanna." Coenradie ziet echter een pijnlijk patroon. "Dat was in 2004. En dat zeggen we elke keer. Het zijn verschrikkelijke verhalen."

Ze verwijst daarbij naar haar ervaringen met het inspectierapport over het Vlaardingse pleegmeisje. "Als staatssecretaris heb ik het uitgebreide inspectierapport gezien. Zin na zin. Het ene was nog stuitender en afschuwelijker dan het andere. Daarvan heb ik gezegd: alles goed en wel, maar ik wil niet steeds wachten op weer nieuwe excessen. Want we hebben het hier enkel over de excessen. Er blijft nog zoveel verborgen."

'Tal van kinderen gaan door een hel'

Volgens Coenradie zijn er op dit moment nog steeds kinderen die onvoldoende worden beschermd. "Ik weet zeker dat er tal van kinderen op dit moment door een hel gaan. Die naar school gaan met angst om straks weer naar huis te moeten."

Daarom pleit zij voor een grondige controle van de betrokken organisaties. "Als we dat weten, als ik dat zeker weet, dan vind ik dat de minister de verantwoordelijkheid moet nemen en moet zeggen: we gaan nu alle instanties, van Veilig Thuis tot de Raad voor de Kinderbescherming en de betrokken stichtingen, doorlichten."

Daarbij moet volgens haar niet opnieuw naar processen worden gekeken, maar naar concrete dossiers. "Want dan zet je misschien een organisatie of deskundigen neer die vragen hoe de processen lopen. Nee, we gaan het op casusniveau doen. Wij kennen de risicopatronen. Op het moment dat je zegt dat we dit weten: bij het Vlaardingse pleegmeisje was heel duidelijk dat de Raad voor de Kinderbescherming al drie signalen had gemist. Eigenlijk genegeerd. Daar heb ik ook een pittige discussie over gehad." Over die signalen is zij stellig: "Ik vind echt: genegeerd."

'Veel te veel instanties'

Ook journalist Yoeri Albrecht reageert emotioneel op de verhalen. "Ik vind het ontzettend goed dat politici zich blijven inzetten om hier iets aan te doen. Ieder kind dat zulke dingen overkomt, is er één veel te veel." Volgens hem is al jaren duidelijk waar een belangrijk deel van het probleem zit. "In De Balie hebben we heel vaak kinderen aan het woord gelaten, of mensen die ooit in hun jeugd hiermee te maken hebben gehad. Het probleem is dat er veel te veel instanties bij één geval betrokken zijn. Het zit in de overdracht. Het zit erin dat er soms twintig, dertig instanties betrokken zijn."

Coenradie sluit zich daarbij aan en verwijst opnieuw naar het Vlaardingse pleegmeisje. "Daar was bekend dat dit meisje in een gezin kwam waar al drie keer eerder heel heftige signalen waren geweest. Echt flinke misstanden. Syrische broertjes waren daar heftig mishandeld. Een zusje kwam daar ook niet goed uit. Dus elke keer was er een moment om te zeggen: daar moeten we niet nog een kind plaatsen. En toch werd dit meisje in dat gezin geplaatst. Dat had nooit mogen gebeuren."

Volgens haar moet veiligheid altijd voorop staan. "Mijn punt hierin is ook, los van organisaties die met elkaar moeten communiceren en het feit dat privacy wat mij betreft altijd ondergeschikt is aan veiligheid, dat je door al deze organisaties heen moet kijken. Waar zien wij deze risico's? Haal die casussen eruit en ga daar op bezoek."

Verantwoordelijkheid nemen

Tijdens het debat later vandaag wil Coenradie dat het kabinet verantwoordelijkheid neemt en niet naar andere bewindspersonen wijst. "Dat is dus wel de vraag aan deze minister. Wat ik al weet, is dat de Kamer verwacht dat hij hier volledig achter gaat staan. Alleen geeft de minister nu eigenlijk al aan dat deze verantwoordelijkheid bij Justitie en Veiligheid ligt, en dus bij een andere minister die er vandaag niet bij is."

Daar heeft zij weinig begrip voor. "Pak je verantwoordelijkheid. Je staat daar namens het kabinet en zorg dat je dit aanpakt. Ga met deze organisaties aan de slag. Zeg: we gaan niet steeds achteraf praten over excessen. We gaan nu al kijken, met alle wetenschap die we hebben, door al die casussen heen. Dat is inderdaad een enorme, helse klus. Maar in alles meer dan de moeite waard."