NAVO begint aan grootste luchtoefening van het jaar, Nederland ontbreekt: 'Het moet ook net passen in je schema'

De NAVO start vandaag met Ramstein Flag, de grootste luchtoefening van Europa. Tientallen vliegtuigen uit verschillende lidstaten trainen bijna twee weken lang boven onder meer de Noordzee. Opvallend genoeg doet Nederland dit jaar niet mee. Brigadegeneraal Han Bouwmeester weet waarom.

Volgens de organisatie is de oefening dit jaar groter dan ooit. Tijdens de oefening trainen luchtmachten uit verschillende NAVO-landen gezamenlijk op complexe scenario's en internationale samenwerking. Volgens brigadegeneraal Han Bouwmeester heeft de oefening niet alleen een praktisch doel, maar ook een symbolische waarde. "Het heeft ook iets van: we willen uitstralen hoe krachtig we zijn. Dat is misschien ook een beetje het idee van zo'n training", zegt hij in Goedemorgen Nederland.

Volgens Bouwmeester draait de oefening in de eerste plaats om het verbeteren van de samenwerking tussen bondgenoten. "Er doen een fors aantal landen mee. Het zijn dit keer vooral de Scandinavische landen en Spanje, van waaruit gevlogen wordt en die ook de dragers van de oefening zijn. Maar het is ook zeker een boodschap aan alles wat buiten de NAVO zit: kijk hoe geoefend we zijn en dat we opgewassen zijn voor onze taak."

Waarom Nederland ontbreekt

Hoewel Nederland in het verleden een belangrijke rol speelde bij vergelijkbare oefeningen, blijven Nederlandse gevechtstoestellen deze editie aan de grond. Volgens Bouwmeester heeft dat vooral te maken met de drukke agenda van de Koninklijke Luchtmacht.

"Het past niet in het jaarschema, de gevechtssquadrons hebben een ander schema. Ze hebben dit jaar ook geoefend in de Verenigde Staten en in Japan en zijn bezig met een wapeninstructiecursus. Het moet dus ook net passen in je schema."

Dat betekent volgens hem niet dat Nederland afstand neemt van de oefening. Sterker nog: juist Nederland lag aan de basis van het concept in Europa. "Vorig jaar hebben we wel, zelfs heel fors, meegedaan. Er zit eigenlijk nog steeds een Nederlands tintje aan deze oefening, omdat Nederland deze oefening naar Europa heeft gehaald. Heel vroeger, in de Koude Oorlog, organiseerden de Verenigde Staten dit. Dan gingen landen naar de Verenigde Staten toe en werd er boven de woestijn in het westen van de Verenigde Staten gevlogen. Nederland heeft dat jaren geleden voor het eerst naar Europa gehaald en dat begon internationaal steeds groter te worden. Dat waren de Frisian Flag-oefeningen vanuit Leeuwarden."

Inmiddels wordt de oefening georganiseerd vanuit Ramstein in Duitsland. "Nu zit het hoofdkwartier voor al het luchtoptreden binnen de NAVO op Ramstein, een vliegbasis bij Frankfurt. Zij hebben het overgenomen en sinds enkele jaren, volgens mij definitief sinds vorig jaar, heet het geen Frisian Flag meer maar Ramstein Flag."

Volgens Bouwmeester is de kans groot dat Nederland in een volgende editie weer aansluit. "Vorig jaar heeft Nederland ook nog uitgebreid deelgenomen. Dit jaar past het niet, maar het kan net zo goed zijn dat Nederland de komende jaren weer meedoet. Het zijn oefeningen die jaarlijks terugkomen en waar een hele grote voorbereiding aan vastzit."

Gevechten boven de Noordzee

Dat Nederland niet deelneemt, betekent volgens Bouwmeester niet dat Nederlandse militairen minder oefenen. Er is de afgelopen periode al uitgebreid getraind met bondgenoten, onder meer in de Verenigde Staten en Japan.

"Japan is geen NAVO-lid, maar wel een goede NAVO-partner. De procedures om alles in de lucht goed op elkaar af te stemmen en scenario's te trainen zijn dus al beoefend. Ook nu zal dat plaatsvinden. Ze zullen naar de Noordzee vliegen en daar zogenaamde gevechten met elkaar uitvoeren. Het zijn natuurlijk gesimuleerde gevechten."

Tijdens Ramstein Flag stijgen vliegtuigen op vanaf verschillende luchtmachtbases in Europa om vervolgens gezamenlijk missies uit te voeren. "Voornamelijk vanuit Finland, Zweden, Denemarken en Spanje, maar ook vanuit andere landen wordt gevlogen. Zo'n oefening wordt volledig gepland. Er worden tijdstippen afgesproken waarop bepaalde scenario's worden beoefend. De vliegtuigen stijgen vervolgens op vanaf verschillende locaties in Europa en ontmoeten elkaar boven de Noordzee. Daar vinden die gesimuleerde gevechten plaats."

Tanken in de lucht

Wie hoopt straaljagers massaal boven Nederland te zien vliegen, komt waarschijnlijk bedrogen uit. Wel speelt vliegbasis Eindhoven een ondersteunende rol. "Er doet wel een internationale eenheid mee die op vliegbasis Eindhoven is gestationeerd: het EATC, het European Air Transport Command. Daar stijgen tankervliegtuigen op, want als straaljagers langere tijd in de lucht zijn — en zeker tijdens wat zij dogfights noemen, scenario's waarin ze tegen elkaar vechten — dan moet er ook worden bijgetankt voordat ze weer huiswaarts kunnen. Dat gebeurt onder andere vanuit Eindhoven. Dat is geen Nederlandse eenheid, maar een internationale eenheid waar zeven landen aan deelnemen. Nederland is daar één van."

Het bijtanken in de lucht blijft volgens Bouwmeester een van de meest uitdagende onderdelen van het vak. "Dat luistert heel nauw. Er zit dan zo'n slurf tussen de vliegtuigen en dat is best spannend, ook voor de vliegers. Alleen dat al oefenen vergt veel concentratie en vraagt veel van onze vliegers. Als je daarna ook nog een gevechtsscenario in moet om dat te beoefenen, dan staat er nogal wat op het spel. Het vraagt veel van de mensen die eraan deelnemen."