Belangrijk eerbetoon 82 jaar na D-Day: 'Een van de laatste herdenkingen met oud-veteranen'
In de nacht van 5 op 6 juni 1944 begon de grootschalige invasie van Normandië. Het doel: Europa bevrijden uit de greep van Adolf Hitler. Dat bijna 160.000 (veelal jonge) mannen voet op Franse grond zetten, wordt 82 jaar later herdacht. "We moeten goed beseffen dat dit één van de laatste herdenkingen is waarbij nog oud-veteranen fysiek aanwezig zijn", zegt Gijs Tuinman, drager van de Militaire Willems Orde, in Goedemorgen Nederland.
De geallieerde invasie op de stranden van Normandië betekende het begin van de Europese bevrijding. In totaal werden vijf stranden uitgekozen (een aantal andere stranden in het noorden van Frankrijk werden als afleidingsmanoeuvre gebruikt). Omaha Beach en Utah Beach waren de stranden waar de Amerikanen aan land kwamen, op Gold Beach en Sword Beach landden de Britten en Juno Beach werd toegewezen aan de Canadezen.
Op Omaha Beach vielen verreweg de meeste slachtoffers. In tegenstelling tot Utah Beach ondervonden de Amerikanen daar hevige weerstand.
“Sommigen logen over hun leeftijd, zodat ze konden vechten. Ze waren zestien of zeventien. Ze hadden geen flauw idee waar ze aan begonnen.”
Tuinman, oud-staatssecretaris van Defensie, benadrukt dat de meeste mannen simpelweg jonge kerels waren die uit alle uithoeken van de Verenigde Staten kwamen. "Er waren zelfs zestien- en zeventienjarigen. Sommigen logen over hun leeftijd, zodat ze konden vechten. Ze hadden geen flauw idee waar ze aan begonnen."
Exercise Tiger
In Groot-Brittannië werden deze jongens getraind ter voorbereiding op de invasie. "Daar vielen honderden doden. Boten zonken, dingen gingen mis. En dat was nog tijdens de oefeningen voor deze invasie. Dat is lange tijd geheimgehouden."
Tijdens een oefening in Devon, Engeland, vielen op 27 april 1944 minstens 749 Amerikaanse doden. Het was een grootschalige geallieerde generale repetitie voor D-Day, maar door communicatiefouten en een dodelijke Duitse verrassingsaanval ging de oefening compleet mis.
De stranden van Devon leken sterk op die in Normandië en waren ideaal om de omstandigheden tijdens de echte operatie na te bootsen. Geallieerde schepen openden tijdens de simulatie per ongeluk het vuur op eigen troepen. Een dag later werd een konvooi met Amerikaanse landingsschepen in het donker overvallen door Duitse E-boten (snelle torpedoboten). Twee schepen werden tot zinken gebracht.
Omdat de echte invasie naderde, werd het voorval in de doofpot gestopt. Niemand mocht erover praten en de gebeurtenissen raakten lange tijd in de vergetelheid.
De Franse president Emmanuel Macron decoreert een WWII-veteraan met de Chevalier de la Legion d'Honneur, de hoogste en belangrijkste Franse nationale onderscheiding.
Iets meer dan een maand later vond de daadwerkelijke invasie plaats. Daar ging een luchtoperatie aan vooraf. "Tienduizenden mannen sprongen uit vliegtuigen boven Franse dorpjes nabij de kust, om de juiste voorbereidingen te treffen zodat de mannen van de grondinvasie door konden stoten", vertelt Tuinman.
"Het waren Amerikanen, Britten, Canadezen en ook Nederlanders, die hun eigenbelang ondergeschikt stelden aan het vrijheidsbelang in Europa. In tijden van politieke onrust denk ik dat het goed is om op zo'n dag als vandaag naar deze mannen te kijken, waarvan velen op de eerste dag van D-Day het hoogste offer brachten."
Uiteindelijk wisten de geallieerden dieper Frankrijk in te komen. Dorp na dorp werd bevrijd, tot ze in augustus Parijs binnenreden en verder naar het noorden gingen. Waar het zuidelijke deel van Nederland eind 1944 helemaal was bevrijd, moesten Nederlanders boven de rivieren wachten tot april en mei het jaar daarna. In de Hongerwinter stierven in die periode nog veel Nederlanders door grote tekorten.
Roosevelt als voorbeeld
Wat we van deze mannen kunnen leren, is dat de samenleving uiteindelijk altijd tegen tirannie in opstand komt. "Dat hebben we hier in Nederland gedaan met het verzet", zegt Tuinman, die keuzes van de Amerikaanse president destijds, Franklin Roosevelt, als voorbeeld neemt.
Tot aan de aanval op Pearl Harbor in december 1941 deed de VS niet actief mee aan de oorlog. Wel steunden ze Groot-Brittannië met wapens, vliegtuigen en tanks. Roosevelt noemde dit de 'Arsenal of Democracy'.
“Hoe mensen hun leven durven te offeren voor de vrijheid van anderen. Ik vind dat heel bijzonder en ik kan er ook heel emotioneel van worden.”
Tuinman vindt dat Nederland dit voorbeeld goed volgt in de huidige oorlog tussen Oekraïne en Rusland. "Nederland levert veel steun. Dat is belangrijk, zeker omdat de steun van de Amerikanen en andere landen wat terugvloeit." Daarom moet Nederland in de rol van de Amerikanen destijds stappen, is de oud-staatssecretaris stellig. "Ik denk dat dat heel belangrijk is."
'Zonder de bevrijding was ik er niet geweest'
Journalist Frits Barend zegt in Goedemorgen Nederland dat hij zonder de bevrijding er niet was geweest. "De familie van mijn vaders kant is volledig vermoord, maar wij zouden ook vermoord worden. Ik leef dankzij een Fries gezin dat mijn ouders en mijn broer een onderduikadres verschaften. Wij waren ook een keer verraden als de oorlog langer had geduurd."
"Hoe mensen hun leven durven te offeren voor de vrijheid van anderen. Ik vind dat heel bijzonder en ik kan er ook heel emotioneel van worden", zegt Barend.