Johnny de Mol waarschuwt voor censuur rond tv-archief: 'Ik denk dat je daar niet aan moet beginnen'

Het nieuwe online archief De Schatkamer van Beeld & Geluid geeft toegang tot ruim 700.000 radio- en televisieprogramma’s, maar enkele fragmenten van Dit was het nieuws zijn kort na de lancering alweer offline gehaald omdat het niet meer zou passen in de huidige tijdsgeest. Johnny de Mol vindt dit onverstandig: "Daar moet je niet aan moet beginnen."

De Schatkamer van Beeld & Geluid is deze week gelanceerd en maakt een groot deel van het Nederlandse media-erfgoed online toegankelijk. Toch worden direct enkele programma’s en afleveringen verwijderd, waaronder fragmenten van Dit was het nieuws.

Volgens producent Angel’s TV Producties is het satirische programma niet geschikt voor het platform, omdat grappen uit het verleden tegenwoordig anders kunnen worden geïnterpreteerd. Daarnaast zouden fragmenten snel uit hun context kunnen worden gehaald, met mogelijke reputatieschade tot gevolg.

In Goedemorgen Nederland reageert Angela de Jong op de discussie. Zij vindt dat er wat te zeggen valt voor het standpunt van de producent. "Het blijft een eeuwige discussie. Ik snap het wel: alles wordt gewoon verzameld en zo laten ze zien hoe het was, als een tijdsbeeld. Tegelijkertijd begrijp ik de producent ook. Je ziet hoe snel je tegenwoordig een fragment kunt knippen, de context weghaalt en het op sociale media zet. Voor je het weet ontstaat er een rel. En dat blijft vaak niet bij wat kritiek, maar kan ook echt leiden tot bedreigingen."

Volgens De Jong is het bovendien praktisch lastig om voor elk onderdeel van een archief vooraf toestemming te regelen. "Als je het hele archief van de publieke omroep beschikbaar maakt, dan val je daar ook onder. Dus ik snap wel dat ze niet alles vooraf gaan navragen."

'Waar trek je de grens?'

De discussie over het weghalen van fragmenten staat niet op zichzelf. Eerder ontstond in het Verenigd Koninkrijk ook discussie over het aanpassen of verwijderen van oudere programma’s, zoals Little Britain. De Jong wijst op de ingewikkeldheid van het beoordelen van historische content met hedendaagse normen. "We hebben het voor de uitzending ook gehad over het Sinterklaasjournaal. Wat doe je dan met de Zwarte Pieten die daarin voorkomen? Die kun je gewoon nog steeds terugkijken."

Volgens Johnny de Mol dreigt er een glijdende schaal zodra eenmaal wordt begonnen met het verwijderen van oud materiaal. "Waar trek je de grens? Als je dit nu weghaalt, dan volgen morgen andere programma’s waar ook aan getrokken wordt."

De Jong vult aan: "Heel veel, ben ik bang. Want als je met de blik van nu naar vroeger kijkt… Het is eigenlijk vergelijkbaar met de discussie rond standbeelden en andere historische uitingen."

De vraag of het archief deze situatie had moeten voorkomen, wijst De Jong af. "Nee, dat denk ik niet. Dan ga je uiteindelijk jezelf censureren. Je wil niet richting een situatie waarin je steeds verder moet schrappen. Dan is het hek van de dam en blijft er uiteindelijk bijna niets meer over. Het probleem is dat alles nu openbaar en makkelijk vindbaar is. Dat maakt het ingewikkeld."

Censuur

Johnny de Mol herkent het risico dat oude televisiebeelden zonder context opnieuw gaan circuleren, maar waarschuwt voor censuur als oplossing. "Ik heb zelf in een muziekprogramma gezeten waarin een jongen moest zingen. Hoe slechter dat ging, hoe grappiger het werd. Ik heb hem toen een beetje geplaagd door hem in zijn nek te kietelen. Later is daar een filter overheen gezet waardoor hij ineens veel jonger leek. Dat fragment werd daarna tienduizenden keren gedeeld. Dat risico is er altijd. Maar moet je je daar dan op aanpassen en een archief op basis daarvan gaan censureren? Ik denk dat je daar niet aan moet beginnen."

Ook taalgebruik komt ter sprake, wanneer De Jong een voorbeeld noemt. "Ik heb het pas nog in een column het woord 'downies' gebruikt en kreeg daar veel reacties op, terwijl ik dacht: dat is toch gewoon een normaal woord?"

De Mol reageert daarop: "Ik heb jarenlang programma’s over die doelgroep gemaakt. Ik kom in instellingen waar verzorgers dat zelf zo zeggen, en ouders ook. Daar heb ik niet zoveel moeite mee." De Jong sluit af: "Nee, ik ook niet. Tegenwoordig is bijna elk woord wel ergens gevoelig. Het is jammer dat die discussie zo oplaait."