Wij draaien op voor diefstal bij de zelfscankassa: 'Als ondernemer betaal je het toch niet zelf?'
Zelfscankassa's zijn niet meer weg te denken uit de supermarkt, maar stuwen vermoedelijk ook de diefstalcijfers omhoog. De kosten daarvan komen uiteindelijk terecht bij de consument, zegt oud-winkeldief Ron Konings, die supermarkten tegenwoordig helpt bij het tegengaan van diefstal. "Als je ondernemer bent, ga je daar toch niet zelf voor betalen?"
Veel supermarkten hebben inmiddels vrijwel alleen nog zelfscankassa's. Cijfers over diefstal bij die doe-het-zelfkassa's zijn er nauwelijks, omdat Nederlandse supermarkten daar niets over zeggen. Uit onderzoek in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk blijkt wel dat daar bij zelfscankassa's twee tot zestien keer vaker wordt gestolen dan bij traditionele kassa's.
Uit onderzoek van RTL Nieuws blijkt dat 7 procent van de Nederlanders weleens steelt bij de zelfscankassa. Onder jongeren ligt dat percentage zelfs op 11 procent. Tachtig procent van de 21.000 ondervraagden vindt dat supermarkten de diefstal voor lief moeten nemen, omdat zij dankzij de zelfscankassa besparen op personeelskosten.
'De klant betaalt'
Oud-winkeldief Ron Konings denkt dat het aantal winkeldiefstallen is toegenomen door de zelfscankassa. Volgens hem is de drempel om te stelen lager geworden. "De zelfscan geeft mij de gelegenheid om te denken: doe ik het wel of doe ik het niet. Ik weet dat er mensen zijn die nooit hebben gedacht: ik ga nooit iets pikken. Maar dan beginnen ze met een rolletje mentos of een rolletje drop en dan lukt dat... Je hebt meer kans dan dat ik kans van slagen heb bij een casino."
Konings denkt dat supermarkten de diefstal niet eens zo erg vinden, ondanks vermoedelijk tientallen miljoenen euro's aan derving per jaar. "Wij gaan boodschappen doen, wij betalen de derving. Als je een pak koffie koopt voor 10 euro, kost die nu 10,05 euro", vertelt hij in de nieuwe aflevering van de YouTube-serie Bottomline. "Ja, de prijzen gaan omhoog door diefstal bij de zelfscan. Dat zou jij toch ook doen als je ondernemer bent? Je gaat het toch niet zelf betalen? De klant betaalt."
In gesprek met WNL willen supermarkten niets zeggen over diefstalcijfers. Het CBL, de branchevereniging voor supermarkten, wil wel reageren. "Het is een nieuwe manier van afrekenen en daarmee een eventueel nieuwe manier van stelen", erkent woordvoerder Lisa Martins. "Dat vraagt om een nieuwe aanpak van beveiliging. Supermarkten nemen zichtbaar en onzichtbaar maatregelen. Dat is iets waar wij als supermarkten niet over spreken. Het is supermarkt-specifiek hoe zij inschatten of er in hun winkel iets nodig is."
Supermarkten houden ons in de gaten
Om diefstal tegen te gaan, wordt vooral gebruikgemaakt van slimme technologie. "Er bestaat software die het aankoopgedrag van klanten analyseert", vertelt Ben Bosch, producent van zelfscankassa's. "Stel je voor dat een pannenkoekenmix met een biefstuk wordt gecombineerd, dan denkt de software: dat vind ik een rare combinatie. Dan krijg je een steekproef."
Ondertussen houden supermarkten klanten dus scherper in de gaten dan ooit, zegt cyberexpert Dave Maasland. "Wij denken dat we onze producten aan het scannen zijn, maar eigenlijk wordt ons gedrag gescand. Hoe lang ben je in de winkel? Welke producten scan je wel en welke niet? Welke productcombinaties koop je?"
“Wij denken dat we onze producten aan het scannen zijn, maar eigenlijk wordt ons gedrag gescand.”
Dat gebeurt niet alleen bij de zelfscankassa, maar begint al zodra je de winkel binnenkomt. "Er zijn experimenten met slimme camera's die kijken hoe je door een winkel beweegt en wat je precies doet. Ze maken een compleet profiel van wie wij zijn en wat we doen. Dat is onzichtbaar voor jou en mij. We weten niet welke data ze opslaan, welke profielen ze maken en wat ze daar vervolgens mee doen. Dat is ongemakkelijk. Wie houdt ons precies in de gaten en hoe werkt dat?"
'Iedereen kan stelen bij de zelfscan'
Maar het zijn niet alleen camera's die het werk doen. Bij zogenoemde zelfscanpleinen staan altijd controleurs, vaak jonge medewerkers. Zij krijgen regelmatig te maken met boze klanten. "Wij vinden het zorgelijk als FNV", reageert Michiel Al van vakbond FNV in Bottomline. "We zien dat jongeren van 16 of 17 jaar taken krijgen die ze eigenlijk niet horen te doen. Ze krijgen de pet van politieman op en moeten tassen controleren van mensen die hun buurman of buurvrouw zouden kunnen zijn. Daar zijn ze eigenlijk helemaal niet voor opgeleid."
En of het echt helpt, is volgens voormalig shoplifter Konings maar de vraag. "Iedereen kan stelen bij de zelfscankassa. De gelegenheid is zo verschrikkelijk groot, dat hele normale mensen denken: ik kan hier vier pakken koffie halen en het kost niks. Je kan begrijpen dat mensen het proberen. Er wordt zeker meer gestolen."