Bikker kritisch op 'vliegend team' van Jetten: 'We hebben onze opvang niet op orde'

Het plan van het kabinet om gemeenten te helpen met 'vliegende teams' bij de asielopvang schiet tekort, vindt ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. Volgens haar is er sprake van een structureel probleem dat niet met tijdelijke oplossingen kan worden opgelost.

Het kabinet wil gemeenten ondersteunen met speciale teams van experts die helpen bij het opzetten van asielopvang. Premier Rob Jetten kondigde het plan aan na spoedoverleg met gemeenten, onder meer vanwege onrust rond opvanglocaties zoals in Loosdrecht. Vooral kleinere gemeenten zouden volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten hulp nodig hebben om opvang "goed te laten landen".

Toch klinkt er kritiek op de aanpak. Het idee van vliegende teams wordt gezien als een tijdelijke maatregel die de kern van het probleem niet oplost. Bikker zegt daarover in Goedemorgen Nederland: "Je moet in ieder geval ervoor zorgen dat mensen menswaardig worden opgevangen. En wat we allemaal gezien hebben in de eerdere jaren, was dat mensen op velden, grasvelden buiten lagen, bijvoorbeeld bij Ter Apel. Dat zijn omstandigheden die je niet moet willen. En dan is het belangrijk dat je met gemeenten kijkt: wat kunnen we doen? En aan de andere kant kijkt hoe we het asielbeleid zo maken dat deze omstandigheden zich niet voordoen."

Volgens haar zit het probleem dieper. "Dat heeft met meerdere dingen te maken. We hebben onze opvang niet op orde. We hebben onze asielprocedures niet op orde, dus die duren heel lang. En we zien dat als mensen hier wel mogen blijven, dat er ook geen huisvesting is. Dus er is echt veel aan de hand. Dan is het vanzelfsprekend dat alleen zo’n team dat niet op gaat lossen."

Ze waarschuwt bovendien voor ad-hocbeleid: "Je moet ervoor zorgen dat gemeenten voor de lange termijn weten wat de plannen zijn, in plaats van telkens op korte termijn. Ik zie de beelden van Loosdrecht, dat mensen op korte termijn verrast worden. En dat geeft heel veel ongenoegen."

Onderscheid maken

De onrust onder inwoners groeit, erkent ook Bikker. "Ik zeg met ze mee dat we de boel niet op orde hebben. En dat dat grote gevolgen heeft, bijvoorbeeld in het vinden van een woning."

Tegelijkertijd maakt ze een onderscheid tussen verschillende groepen asielzoekers. "Als wij het goed zouden organiseren, de opvang en die procedures, zodat mensen die hier wel moeten blijven — neem een christelijk vervolgd gezin in Iran dat daar dood zou gaan als het zou blijven — dat je voor hen een plek hebt. Maar dat mensen die hier komen voor economische redenen, dat je die ook op tijd en snel weer terugstuurt. En dat is niet op orde."

Wel trekt ze een duidelijke grens: "Waar ik 0,0 begrip voor heb, is voor een ieder die angst inboezemt bij mensen die daar verblijven in dat gemeentehuis of voor mensen die bedreigingen doen, waardoor collega’s van mij nu onder bewaking leven."

Dwangsommen

De ChristenUnie steunt inmiddels ook enkele strengere maatregelen, zoals het aanpassen van dwangsommen voor de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Dat leidde tot kritiek, maar volgens Bikker is het een pragmatische keuze.

"Wat wij heel duidelijk zien, is hoe de overheid vastloopt. Want er is jarenlang te weinig geïnvesteerd. En het bedrag van de dwangsommen is inmiddels 80 miljoen. Dus het is het paard achter de wagen spannen. Het werkt niet meer om een IND sneller die processen te laten doorlopen."

Ze benadrukt dat haar partij vooral naar effectiviteit kijkt: "Ik ben nuchter gebleven. Wij gaan ieder wetsvoorstel op asiel nuchter bekijken. Draagt het bij aan de oplossing? Ik kijk naar de feiten. Ik zie dat die dwangsommen niet meer werken. En dan vind ik het belangrijk dat we stappen zetten om de IND beter te laten werken."

'Probleem zit aan de grens'

Journalist Tom Staal wijst op een fundamenteler probleem. "Die maatregel steunen is hartstikke goed. Die maatregel zorgt ervoor dat er waarschijnlijk 80 miljoen wordt bespaard en dat de IND misschien ook een beetje ontzien wordt. Maar dat is het probleem niet. Het probleem is dat we een huisvestingsprobleem en een opvangprobleem hebben. En dat elke keer als wij ergens proberen doorstroom te krijgen vanuit Ter Apel, de volgende groep alweer klaarstaat. Dus waar zit het probleem? Dat zit aan de grens en aan de buitengrenzen van Europa."

Staal blijft kritisch op de huidige aanpak: "Het zijn procedures die de boel vertragen. Er zijn advocaten die gespecialiseerd zijn in beroep na beroep. En de politiek zegt al tien jaar dat ze daarvan af wil, maar als je eenmaal in die procedure zit, dan heeft iemand het recht om in beroep te gaan."

Volgens Bikker werkt het huidige systeem onvoldoende. "Als je geen afspraken maakt, krijg je dus dat mensen doorreizen, wat we nu zien. We hadden al afspraken, maar die werken op dit moment niet goed. Dan moet je kijken hoe je nieuwe afspraken maakt die wel werken."

Ze plaatst daarbij een kanttekening: "Europa heeft een eerste stap gezet. Zijn we er dan? Absoluut niet. Maar wat nog minder werkt is als wij alleen maar bezig blijven met symbolen." Staal concludeert: "Eigenlijk komt er een soort grote spreidingswet vanuit Europa. Dat zijn nog lang niet de oplossingen. Het komt nog niet in de buurt."