Erfbelasting is soms meer een vloek dan een zegen: 'Gezin stort in de afgrond'

Financieel planner Iris Brik uit haar zorgen over hoe erfbelasting in Nederland is geregeld. Ze ziet dat mensen soms wel een huis erven, maar geen geld hebben om de erfbelasting te betalen. "Je laat zo'n gezin in de afgrond storten omdat er onvoldoende vermogen is", zegt ze in WNL Op Zondag op NPO 1.

Voor millennials staat een enorme erfenisgolf klaar, veroorzaakt door de babyboom na de Tweede Wereldoorlog. In de komende decennia zal het vermogen van ouders massaal overgaan op hun kinderen. Het gaat om astronomische bedragen: 65-plussers bezitten samen ruim 950 miljard euro, terwijl dat tien jaar geleden nog niet eens de helft was.

Volgens econoom en journalist bij De Telegraaf Martin Visser zit de rijkdom van 65-plussers vooral in stenen. "De echte toplaag van vermogenden in Nederland halen het uit hun onderneming, maar dat is 0,1 procent van Nederland. Het hoge bedrag komt vooral door huizenbezit. De huizenprijzen zijn gestegen en deze generatie heeft zijn huis keurig afgelost. Dat geld gaat op een gegeven moment naar volgende generaties."

Toch is deze generatie op dit moment niet de rijkste, zegt Visser. "Dat is 55 tot 65 jaar."

Irritatie over erfbelasting

Brik ziet dat het storm loopt bij notarissen, omdat 65-plussers van alles regelen voor hun nageslacht. "Er is een maandenlange wachttijd om een afspraak te maken bij de notaris. Dat geeft aan dat het booming is, zeker ook met alle actualiteiten zoals het verhogen van de erfbelasting. Mensen willen voorsorteren en maken graag afspraken waarin ze hun testament aanpassen."

Visser begrijpt de irritatie over de erfbelasting. Volgens hem storen veel Nederlanders zich eraan dat zij eerst belasting betalen over het geld dat ze verdienen, terwijl hun kinderen of nabestaanden daar later opnieuw belasting over moeten afdragen.

"Het is vooral een politieke keuze. Maar vind je dat het de taak van de overheid is om alle vormen van ongelijkheid af te kappen via belastingen? Een grote groep neigt daar qua erfbelasting naar, omdat ze vinden dat mensen zonder iets gedaan te hebben rijk worden. Dat kunnen mensen oneerlijk vinden."

Mensen die wonen in Oostenrijk en Zweden betalen helemaal geen erfbelasting. Volgens de politiek in die landen is de erfbelasting "een ingewikkelde administratie die weinig oplevert". Volgens Visser is het een diep politieke discussie die per land verschilt. "Er zijn ook landen waar de erfbelasting hoger is dan in Nederland, wij zijn een middenmoter. Maar het ding is: er komt een generatie aan die slapend rijk is geworden en die geeft dat door aan een andere generatie. Dat vinden mensen niet kunnen omdat het de ongelijkheid vergroot."

Volgens de econoom is het nog maar de vraag of de ongelijkheid daadwerkelijk wordt vergroot. "Het wordt over generaties verspreid. Het is niet dat het van één klein groepje naar een ander klein groepje gaat, het gaat over hele generaties waar meerdere generaties van kunnen profiteren."

Erfenis niet altijd een zegen

Daarnaast is het krijgen van een erfenis niet altijd een zegen. Sommige mensen die overlijden kunnen bijvoorbeeld een schuld hebben opgebouwd waar nabestaanden niet van weten, of bepaalde zaken hebben uitgevoerd die weleens een staartje kunnen krijgen.

Brik noemt een voorbeeld uit haar eigen praktijk, waar ouders niets hadden geregeld en de vader van het gezin plots overleed. "Het inkomen viel weg en ze hadden weinig spaargeld. In dit geval erfde een jongen van zeven het huis van vierenhalve ton. Daar moet erfbelasting over worden betaald, maar dat hebben ze niet liggen."

"Vervolgens moet zo'n gezin naar de rechtbank om toestemming te krijgen om iets te kunnen regelen, omdat een zevenjarige natuurlijk niets mag, die is niet handelingsbekwaam. Maar ook al staat het huis op naam van het kind, de banken gaan alsnog dwarsliggen, omdat alleen degene die het huis heeft iets mag regelen."

"Ze kunnen dus niks, omdat het huis op naam van het kind staat", vervolgt ze. "Terwijl de erfbelasting ergens van betaald moet worden, alleen zit dat in de stenen. De Belastingdienst kan dan een jaar uitstel geven, maar daar zijn ze niet mee geholpen. Zo'n gezin wordt letterlijk in de afgrond gestort."

Beneficiair aanvaarden

Ze benadrukt dat mensen een erfenis nooit zomaar moeten accepteren. "Als je twijfels hebt over de erfenis van een persoon, is het mogelijk om een erfenis beneficiair te aanvaarden." Dan accepteert diegene een erfenis alleen als deze positief uitvalt. Je bent dan niet met je eigen vermogen aansprakelijk voor eventuele schulden.

"Mensen worden door de wet op het verkeerde been gezet", zegt Brik tot slot. "Mensen denken dat de langstlevenden goed worden beschermd, maar eigenlijk is dat niet zo. De langstlevenden worden geconfronteerd met een erfenis waar geen geld voor is om de erfbelasting te betalen."