Complottheorieën maanlanding ontkracht: 'Vlag wapperde door uitlaatgassen'
Op het moment dat kosmonaut Joeri Gagarin de eerste mens in de ruimte werd, waren de Verenigde Staten gebrand om de Sovjet-Unie voorbij te streven. Al sinds de begindagen van de Koude Oorlog vond er een ware ruimtewedloop plaats tussen de twee grootste concurrenten op het wereldtoneel. In een speciale uitzending van Goedemorgen Nederland leggen astronaut André Kuipers en wetenschapper Robbert Dijkgraaf uit hoe deze concurrentiestrijd verliep. Ook gaan ze in op complottheorieën rondom de Amerikaanse maanlanding in 1969.
In oktober 1957 werd de Spoetnik 1 de lucht ingeschoten. Het was de allereerste keer dat een onbemand ruimtevaartuig verder ging dan de aarde zelf. De kleine, bolvormige satelliet (ongeveer zo groot als een basketbal) was ontworpen om te testen of het überhaupt mogelijk was om een object in een baan om de aarde te brengen. De Amerikanen hadden deze plannen ook, maar de Sovjets waren net even sneller.
De lancering wordt vaak als het begin van de ruimtevaart gezien, maar dat is toch niet helemaal waar. Een Duitse V2-raket bereikte al eerder de grens van de ruimte tijdens een test in juni 1944. Ook een succesvolle proeflancering van de V2 in oktober 1942 wordt tegenwoordig vaak gezien als een beginpunt van de ruimtevaart. "De V2-raket was als oorlogswapen bedoeld, maar toen ging de technologie hard. Daardoor konden de Russen in '57 de eerste satelliet lanceren", zegt Kuipers.
“De VS, Rusland en talloze andere landen werkten samen om de aarde te bestuderen. De eerste satellieten, Spoetnik 1 en daarna die van de Amerikanen, waren ook bedoeld om wetenschappelijk onderzoek te doen.”
1957 stond in het teken van het Internationaal Geofysisch Jaar. Dat mag naast de concurrentiestrijd niet vergeten worden, zegt wetenschapper Robbert Dijkgraaf in de studio van Goedemorgen Nederland. "De VS, Rusland en talloze andere landen werkten samen om de aarde te bestuderen. De eerste satellieten, Spoetnik 1 en daarna die van de Amerikanen, waren ook bedoeld om wetenschappelijk onderzoek te doen. Dat vergeten we bijna altijd."
'Hij landde in een aardappelveld'
De Vostok 1 van de Sovjets werd in april 1961 het eerste bemande vaartuig in de ruimte. De missie duurde 108 minuten, waarin Gagarin één volledige baan om de aarde maakte en succesvol landde per parachute. Het was een grote overwinning voor de Sovjet-Unie tijdens de Koude Oorlog.
“Gagarin is er met een schietstoel uitgesprongen op het einde. Hij landde in een aardappelveld bij een geschrokken mevrouw. Die dacht: wat gebeurt hier?”
Volgens Kuipers is een lancering "een achtbaangevoel" door de absurde versnelling. "Zo'n raket is al heel snel opgebrand, dat duurt zo'n acht tot negen minuten. Dan heb je je eindsnelheid. Dan begin je terug te vallen, de aarde trekt je gewoon weer terug. Maar omdat je zo hard naar de horizon vliegt, begin je om de aarde heen te vallen. Dat heeft Gagarin dus één baantje gedaan."
De kosmonaut Joeri Gagarin.
Hij is niet met de capsule geland, omdat ze dat nog niet aandurfden. "Hij is er met een schietstoel uitgesprongen op het einde. Hij landde in een aardappelveld bij een geschrokken mevrouw. Die dacht: wat gebeurt hier? Het was, zeker in die tijd, heel experimenteel. Je moet vertrouwen op alle mensen om je heen."
Ups en downs
Waar de Sovjets mislukte lanceerpogingen met propaganda wegmoffelden, waren de Amerikanen een stuk transparanter. Ze lieten beelden zien van verschillende mislukte raketproeven. Het laat zien hoe moeilijk het was voor technici om zo'n projectiel in de ruimte te krijgen. Uit deze mislukkingen werden gegevens geplukt die uiteindelijk tot succes leidden.
Dat succes wordt gekoppeld aan één befaamde uitspraak van astronaut Neil Armstrong. "Een kleine stap voor de mens, maar een reuzensprong voor de mensheid." De datum was 20 juli 1969, toen Armstrong als eerste mens voet op de maan zette.
Maancomplot
Toch doen er nog veel complottheorieën de ronde over de maanlanding. Zo zagen critici de vlag die werd gepland wapperen, iets wat helemaal niet kan op de maan omdat er geen wind staat. Robbert Dijkgraaf kan dat makkelijk verklaren. "Het was een vlag met allerlei railtjes erin, omdat het anders zo slap hing. Het was een gekreukelde vlag."
Op filmbeelden zie je de vlag echter wel wapperen. Daar heeft Kuipers een logische verklaring voor. "Dat komt door de uitlaatgassen van het vaartuig. Dat bovenste deel steeg weer op, op het moment dat ze teruggingen. Dan krijg je die uitlaatgassen. Er zijn zelfs twee vlaggen omgevallen die te dichtbij stonden."
“Het was een vlag met allerlei railtjes erin, omdat het anders zo slap hangt. Het was een gekreukelde vlag.”
Harm van de Wetering, directeur van Netherlands Space Agency, vindt het bewonderenswaardig hoe snel de ontwikkeling in die tijd is gegaan. "Ze hebben zelfs herbruikbare raketten ontwikkeld. Als je zo'n raket terug ziet komen, dan geloof je je ogen niet. Maar als je kijkt naar de ontwikkelingen qua technologie en satellieten, daar hebben we zo ongelooflijk veel aan. En het blijft zich ontwikkelen."