Viroloog Osterhaus maakt zich weinig zorgen over dodelijke hantavirus: 'Maar niet goed voorbereid op pandemie'

Het hantavirus heeft op dit moment niet de potentie om uit te groeien tot een nieuwe pandemie. Maar als zich opnieuw een wereldwijde virusuitbraak aandient, zijn we daar nog altijd onvoldoende op voorbereid. Dat zegt viroloog Ab Osterhaus in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Het tweede medische evacuatievliegtuig met een zieke aan boord van het Nederlandse expeditieschip Hondius is onderweg naar Nederland. Woensdagavond landde al een eerste toestel op Schiphol, met aan boord in ieder geval een 65-jarige Duitse vrouw. Zij was nauw verwant aan een passagier van de Hondius die eerder overleed.

Op het schip brak vorige week een virus uit, waarna drie mensen overleden. Inmiddels zijn twee epidemiologen aan boord om onderzoek te doen naar de besmettingen. Ook zijn twee medisch specialisten van het Amsterdam UMC en het Centraal Militair Hospitaal/UMCU naar het schip gestuurd om, volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken, "op het schip ondersteuning te bieden om optimale medische zorg te verlenen tijdens de overtocht".

Het RIVM heeft voor de tien Nederlandse opvarenden nog geen concreet plan klaar. "We werken nog aan een plan. We hebben nog genoeg tijd om een plan te maken", zegt een woordvoerder.

Hoewel er nog geen specifiek draaiboek ligt voor deze patiënten, bestaan er volgens Osterhaus wel degelijk protocollen voor dit soort situaties. "Ze moeten nu vooral kijken welke richting ze op moeten gaan met dit virus. Hoe besmettelijk is het, hoe makkelijk gaat het over?"

Met de coronapandemie nog vers in het geheugen wordt de situatie nauwlettend gevolgd. Toch waarschuwt de viroloog voor onnodige paniek. "Ik denk dat we een onderscheid moeten maken tussen een pandemie en wat hier gebeurt met dat hantavirus. Dat zijn twee compleet verschillende dingen."

Volgens Osterhaus is dit bovendien niet de eerste virusuitbraak sinds corona. "Dit is relatief kleinschalig. We hebben SARS gehad, we hebben MERS gehad, we hebben SARS-CoV-2 gehad. De eerste twee zorgden voor vrij veel doden, maar zijn nooit een pandemie geworden."

Nieuwe pandemie komt er wel

Dat Osterhaus zich weinig zorgen maakt over het hantavirus, betekent volgens hem niet dat een nieuwe pandemie uitblijft. "We zullen sowieso weer een nieuwe pandemie krijgen. We weten niet wanneer, we weten niet welk virus, maar de voortekenen zijn niet goed."

Vooral het vogelgriepvirus houdt hij scherp in de gaten. "Er is op het ogenblik een virus dat rondgaat, het vogelgriepvirus, wat bij heel veel diersoorten over de hele wereld voorkomt. Daar kan het muteren tot een virus dat bij een mens wel degelijk een pandemie kan opleveren."

Influenza wordt door Osterhaus al jaren nauwlettend gevolgd. In de afgelopen 110 jaar kreeg de wereld te maken met vier influenzapandemieën. "Je kunt de klok erop gelijk zetten en eigenlijk ook weer niet, maar het zal weer een keer gebeuren", zegt hij over een nieuwe pandemie. "Of dat over vijf jaar is, tien jaar of vijftien jaar: dat weten we niet. Maar het gaat gebeuren en onze voorbereiding is onvoldoende. Daar maak ik mij wel zorgen over."

Pandemische paraatheid niet op orde

Volgens Osterhaus is er sinds corona onvoldoende geïnvesteerd in pandemische paraatheid. Het vorige kabinet bezuinigde jaarlijks 300 miljoen euro op dat terrein. "Dat is dramatisch", zegt hij. "Je weet dat je huis in brand kan gaan staan. Dan neem je een brandverzekering. Wat we niet hebben gedaan, is een verzekering afsluiten voor de volgende pandemie."

Ook de plannen voor een speciaal crisiscentrum bij het RIVM kwamen uiteindelijk niet van de grond. "Maar het is nog veel erger", zegt Osterhaus. "Er zijn wel allerlei onderzoeken en er is Europees geld, maar je moet een Europees plan maken. We hebben nu allerlei verschillende initiatieven verspreid over Europa."

De viroloog pleit daarom voor een gezamenlijke Europese aanpak. "Er zullen in de toekomst pandemieën komen. We moeten Europees één organisatie hebben, één groot project, zoals dat in Amerika ook het geval was. Een plek waar alle deskundigen op het gebied van influenza - begin met influenza - bij elkaar komen en structureel geld krijgen. Niet voor vier jaar, maar permanent."

Volgens Osterhaus zijn we op dit moment nauwelijks beter voorbereid op een nieuwe pandemie dan vóór corona. "Ik denk dat het ongeveer hetzelfde is, dat we dezelfde mogelijkheden hebben en dat we dus niet echt voorbereid zijn. Het is misschien iets beter, we weten misschien iets meer, maar het hangt wel af van welk virus het zal zijn."

"Zal het een coronavirus zijn? Zal het een influenzavirus zijn? De Wereldgezondheidsorganisatie heeft een lijst gemaakt van allerlei verschillende virussen die het zouden kunnen zijn", zegt hij. "Het is dus vrij lastig om je daarop voor te bereiden, maar met meer investeringen, breder en met een coördinatie zoals dat ook bij het leger gebeurt, zou dat moeten kunnen."

Over het hantavirus zelf hoeven we ons voorlopig in ieder geval niet al te veel zorgen te maken, besluit Osterhaus. "Correct."