De schaduwkant van Rotterdam: 'We zijn een productiemachine van ellende geworden'

Een skyline vol luxe woontorens, kunst in alle vormen en maten en yuppen op flitsende fietsen. Rotterdam lijkt de stad van onbegrensde mogelijkheden, maar niets is minder waar. "Manhattan aan de Maas" heeft ook een schaduwkant. "Het gaat steeds harder, erger, massiever en massaler achteruit."

Stand van Nederland: Aangehaakt strijkt deze week neer in Rotterdam, de tweede stad van Nederland. Kosmopolitisch en rauw tegelijk. "Rotterdam is een stad van twee snelheden", vertelt ombudsman Marianne van den Anker. "Je kunt daarachter een onwijs mooie nieuwe woontoren zien – die kan ik niet betalen –, dat is de stad van de hoogste snelheid. Maar de lage snelheid bestaat uit steeds meer mensen die niet mee kunnen komen, kwetsbaar zijn en eigenlijk verpletterd worden door hoe wij het systeem hebben ingericht."

Vastlopen in het systeem

Schaarste aan woningen en hulpverlening zorgt voor grote problemen, vervolgt Van den Anker. "Het gaat steeds harder, steeds erger, steeds massiever en steeds massaler achteruit. Er zijn overal wachtlijsten om in aanmerking te komen voor hulp en ondersteuning. Met als gevolg dat je eerst verder af moet glijden voordat mensen in aanmerking komen voor hulp."

De ombudsman ziet in haar dagelijkse praktijk dat hulpverlening vaak pas op gang komt als problemen volledig uit de hand zijn gelopen. "Je moet wat boxen aantikken en dan ben je interessant", zegt ze scherp. "De gemeente wijst mensen af omdat ze nog te zelfredzaam zijn. Er hoeft maar iets in jouw leven niet goed te gaan en dan ga je heel snel down the drain. Dan moet je eerst overlast veroorzaken, eerst knetterverslaafd zijn. Daarmee gooien we mensenlevens weg!"

Ze hekelt de inrichting van het systeem. "Ik heb steeds meer het gevoel dat we een productiemachine van ellende zijn geworden. We produceren die mensen, omdat we het zo hebben ingericht."

De gevolgen zijn inmiddels zichtbaar op straat. "Op dit moment zie je tal van zwervers, vaak ook verslaafd aan de crack. Crack is inmiddels ook in Rotterdam. En als ze niet verslaafd zijn aan crack, dan wel aan alcohol of andere rotzooi."

Onzichtbaar dakloos

Problemen spelen zich ook achter gesloten deuren af. Van den Anker stelt dat 30.000 Rotterdammers verborgen dakloos zijn. "Mensen worden in Rotterdam op zelfredzaamheid beoordeeld. Je mag bij de gemeente aankloppen voor hulp, maar je mag niet aankloppen voor wonen. Dat betekent dat heel veel mensen op banken slapen."

De woningmarkt speelt daarin een cruciale rol. "Het duurt tien jaar voordat je überhaupt in aanmerking komt voor een sociale huurwoning. Je kunt van verborgen dakloosheid afglijden tot het punt waarop je op straat belandt. Ik noem het de wet van zes weken: binnen die tijd raak je verslaafd. Dan is er niets meer van je te maken."

Haar conclusie is hard, maar duidelijk: zonder fundamentele veranderingen zal de kloof in de stad alleen maar verder groeien. "We zitten met elkaar verstrikt in de lokettenjungle. De regels. Noem het allemaal maar op."

Leed achter de voordeur

Sabrina de Graaf kan meepraten over de problemen in de Maasstad. Ze helpt bewoners van de wijk Oud-Mathenesse met uiteenlopende hulpvragen in de Verbindingskamer. "Ik zie dat mensen het leed achter de voordeur alleen dragen. Ze verstoppen zich, nemen niet meer deel of zonderen zichzelf echt af."

"Dat doen ze uit schaamte", vervolgt De Graaf. "Het is wel een hele drempel om te delen dat je de boodschappen niet kunt betalen. Of dat het niet lukt om voor je kind te zorgen. Daar rust best een taboe op."

"Wij doen huis-aan-huisbezoeken met bloemen, om kennis te maken met bewoners. Vooral om te kijken waar ze mee worstelen achter de voordeur. Buiten gesprekken zien we, horen we, ruiken we ook veel. Dan heb je al een heel ander gesprek."

De hulpverlener ziet vooral armoede bij eenoudergezinnen. "Waarvan de moeder echt wel heel hard werkt en haar best doet om de eindjes aan elkaar te knopen voor de kinderen. Maar het is niet makkelijk."

De Verbindingskamer staat in contact met professionals. "Maar je kunt ook meekijken: krijgt iemand wel alle toeslagen waar hij of zij recht op heeft? Zijn er fondsen als een kind een fiets nodig heeft voor school? Gewoon echt die basisbehoeften."

Kijk Stand van Nederland: Aangehaakt nu terug via NPO Start.