FNV-voorman Spekman fel op bezuinigingen op WIA-uitkering: 'Onuitstaanbaar lui van kabinet'

De plannen van het kabinet om te bezuinigen op de WIA-uitkering stuiten op felle kritiek van FNV-voorman Hans Spekman. Hij stelt in Goedemorgen Nederland dat het kabinet de plank volledig misslaat door te focussen op prikkels, terwijl de echte oorzaken van uitval worden genegeerd.

De discussie over de arbeidsongeschiktheidsregeling laait op nu het kabinet de maximale WIA-uitkering wil verlagen. Aanleiding is de sterke stijging van het aantal langdurig zieken. Inmiddels ontvangen zo’n 600.000 mensen een WIA-uitkering en komen er jaarlijks tienduizenden bij. Volgens het kabinet lopen de kosten te hard op.

Bedrijfsartsen zetten daar grote vraagtekens bij. In NRC pleiten zij juist voor meer aandacht voor preventie. Zo stellen zij dat een groot deel van de instroom, met name door psychische klachten, voorkomen kan worden. Vooral onder jonge vrouwen neemt de uitval sterk toe.

Ook Spekman is kritisch en richt zijn pijlen op de aanpak van het kabinet. "Dat is precies ons punt. Ook bij de WW. Dus ik vind het eerlijk gezegd onuitstaanbaar lui van het kabinet dat ze denken dat ze mensen moeten prikkelen, dat dat de enige manier is om mensen aan het werk te krijgen. Terwijl dat uitgaat van een totaal onterechte filosofie, want heel veel mensen willen gewoon heel graag werken. Dus als ik dan iemand spreek die aan het huilen is, echt van verdriet omdat zijn bedrijf sluit, omdat de productie naar Hongarije gaat, ja, die man hoeft niet geprikkeld te worden om zo snel mogelijk weer aan het werk te gaan."

Het kabinet hoopt met lagere uitkeringen juist dat mensen sneller weer aan het werk gaan. Maar volgens Spekman miskent dat de realiteit van werknemers. "Ja, terwijl die man niet wilde dat zijn bedrijf wegging naar Hongarije. Die wil gewoon heel graag dat werk blijven doen. Daar voelt hij zich thuis, daar voelt hij zich prettig, daar kent hij zijn collega’s. Hij vindt het vreselijk. Dus dat hele uitgangspunt van het kabinet vind ik echt heel erg verkeerd."

Angst en onzekerheid

Volgens de FNV-voorman zorgen de plannen juist voor meer stress en onzekerheid bij werknemers, in plaats van dat ze mensen helpen. "Je moet je even voorstellen: mensen hebben een leven, kinderen, een gezin, een huis waar ze voor gespaard hebben. Als je dan ineens geen baan meer hebt, zoals die man in die fabriek in Nieuwbergen in Noord-Limburg, dan denk je van tevoren al: hoe ga ik dit huis morgen betalen? Dus het knijpt je aan de keel. En die angst snapt het kabinet niet. Die denkt dat die man zijn best niet doet om aan het werk te komen als hij korter of langer een uitkering heeft."

Volgens Spekman willen de meeste mensen juist zo snel mogelijk weer aan de slag, maar werkt de druk averechts. "De spanning in zijn lijf ontstaat doordat hij weet: ik heb maar één jaar WW. Jonge mensen doen er heel lang over om WW-recht op te bouwen. Dat zorgt ervoor dat ze ook niks meer durven, want je komt vast te zitten."

Groeiende werkdruk

De kern van het probleem ligt volgens Spekman niet bij de uitkeringen, maar bij de groeiende werkdruk en uitval door mentale klachten — een beeld dat ook door bedrijfsartsen wordt bevestigd. "De groep die het meeste opbrandt, zijn jonge vrouwen. En hoe komt dat? Die krijgen aan de ene kant mantelzorgtaken, hebben kinderen, misschien een zieke ouder voor wie ze zorgen, en moeten al die ballen in de lucht houden. En ze werken ook nog eens vaak op de onmogelijkste tijden. Ik kom natuurlijk veel van deze vrouwen tegen, moeders vaak, die ’s ochtends werken in verpleeghuizen en soms ’s avonds nog een baantje hebben in de schoonmaak. Ja, die branden op. Dus is het gek dat dit probleem er is?"

Bedrijfsartsen onderschrijven dat beeld. Zij stellen dat betere preventie op de werkvloer, zoals het aanpakken van werkdruk en het sneller signaleren van stress, een groot deel van de uitval kan voorkomen.

Verkeerd denken

Volgens Spekman is het idee dat mensen zonder financiële prikkel niet willen werken achterhaald. "In de jaren ’90 was de liberale theorie dat mensen vooral geprikkeld moeten worden, omdat ze niet uit zichzelf hun best doen. Dat was toen heel dominant in het denken. En we hebben ervan geleerd dat dat verkeerd was."

Hoewel hij erkent dat de stijgende kosten een probleem zijn, vindt hij dat de oplossing nu op de verkeerde plek wordt gezocht. "Dus ik zeg ook niet, en dat heeft de FNV ook nooit gezegd, dat het geen probleem is. Maar het probleem is dat wij het toestaan in ons land dat zoveel mensen op dit moment opbranden. Dat vind ik het probleem van de WIA. En dat we die mensen daarna ook nog eens afschrijven, dat vind ik het tweede probleem."

Tegelijk benadrukt Spekman dat de WIA voor veel mensen juist een noodzakelijke vangnet is. "Toen mijn zus kanker kreeg, was het op een gegeven moment een opluchting voor haar dat ze een uitkering kreeg. Zij werkte aan de lopende band bij de post. Eerst wilde ze dat helemaal niet, want het laatste wat ze wilde was stoppen met werken. Maar op een gegeven moment kon ze niet meer. En dan had ze gelukkig toch die terugval op een uitkering bij ziekte. Dat was voor haar uiteindelijk een opluchting, hoe groot de tragedie ook was. En dat moeten mensen snappen."