Bombardement van Rotterdam tekent nog altijd de politieke kaart: 'Groene stemmers als een donut om de stad'
Electoraal geograaf Josse de Voogd duikt in een nieuwe aflevering van Stand van Nederland: Aangehaakt in de verschillende gezichten van Rotterdam. Hij ziet dat de stad zich op zijn eigen manier heeft herbouwd na het bombardement in de Tweede Wereldoorlog en dat dit het stemgedrag in de stad heeft veranderd.
Rotterdam is de tweede gemeente van Nederland en telt bijna 700.000 inwoners. Met de grootste haven van Europa heeft de stad een sterke economische ruggengraat. Toch is er meer armoede dan in andere steden, wat zich vertaalt in eigenzinnige politiek.
Bij de landelijke verkiezingen van 2025 liep Rotterdam in de pas met de rest van het land: D66 won nipt de verkiezingen met 18 procent van de stemmen, terwijl in 2023 de PVV nog de grootste was met 21 procent.
Donutmodel
De stad heeft zich, na het bombardement in 1940, zich op een eigenwijze manier opgebouwd, vertelt De Voogd, die zich specialiseert in hoe stemgedrag terug is te zien in verschillende wijken van steden en dorpen.
Rotterdam kent daarin veel gezichten, maar er zijn ook veel verschillen. "In Rotterdam domineren van oudsher de havensectoren. De elite hier heeft een wat rechtsere vibe. Ook zie je hier wijken die lijken op wijken in Amsterdam, maar die toch een stuk rechtser zijn."
“Groene partijen scoren goed in de oude huizen in de binnenstad en de ring er net omheen. Deze doelgroep houdt blijkbaar van oude panden.”
Wat De Voogd ook opvalt, is dat het bombardement tijdens het begin van de Tweede Wereldoorlog voor een scheidslijn in stemgedrag heeft gezorgd. Door de stad loopt de zogenoemde brandgrens. Aan de ene kant van een straat zijn nog oude huizen te vinden, aan de andere kant sobere wederopbouwwoningen.
"Groene partijen scoren goed in de oude huizen in de binnenstad en de ring er net omheen. Deze doelgroep houdt blijkbaar van oude panden." Omdat in het centrum daar niet veel straten meer van zijn, gaan ze er vooral net omheen zitten, in het niet getroffen deel. "Het is een donutmodel om de binnenstad heen." De Voogd ziet dezelfde politieke kaart in gebombardeerde steden als Berlijn en Nijmegen.
GroenLinks-openluchtmuseum
Wat hem in de ring rond het centrum opvalt, is de hoeveelheid groen in de straten. De Voogd ziet een 'GroenLinks-openluchtmuseum'. "De belangrijkst plant daarin is de blauweregen. Net als vogelhuisjes en vlinderstruiken."
Ook ziet hij Palestinavlaggen hangen terwijl hij door zo'n straat loopt. "Alles klopt qua beeld. Je hebt kiezers in alle soorten en maten, maar je ziet dat mensen die GroenLinks stemmen zich concentreren rondom het centrum."
Lage opkomst
Over stemgedrag gesproken, De Voogd ziet een aantal opvallende dingen als hij kijkt naar de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in maart. Het opkomstpercentage was 40,7 procent, heel laag. Volgens hem komt dat omdat mensen weinig vertrouwen in de overheid hebben. "In bepaalde delen van de stad zie je dat er relatief veel slachtoffers van het toeslagenschandaal wonen. Ook valt op dat in deze wijken de vaccinatiegraad in de coronaperiode ontzettend laag was."
Een lage vaccinatiegraad wordt vaak geassocieerd met de Biblebelt, omdat zij zich vanwege geloofsovertuigingen niet lieten vaccineren. "Maar hier was het vanuit een heel diep wantrouwen richting de overheid, of een gebrek aan informatie met hoe het precies werkte en dat je zelf moest gaan om de prik te halen. Het thema laaggeletterdheid speelt hier namelijk ook."
'Buurten verliezen sociale samenhang'
Zulke buurten zijn de armste van de stad. Daar wil de gemeente Rotterdam wat aan veranderen, maar door bureaucratie is de uitkomst niet altijd even frivool. De rustige buitenwijken zijn daar namelijk de dupe van, zegt De Voogd.
“Er gaat veel aandacht uit naar armere wijken, maar er worden daar ook veel mensen verdrongen. Dat betekent dat hun problematiek wordt doorgeduwd naar andere buurten.”
De rand van de stad kenmerkt zich door gemiddelde Nederlandse wijken met typische jaren 80-woningen en rijtjeshuizen. "Het is heel gemiddeld, maar er is een zorg dat het naar ondergemiddeld verschuift. Er gaat momenteel veel aandacht uit naar armere wijken in de stad, maar er worden daar ook veel mensen verdrongen. Dat betekent dat hun problematiek, denk aan criminaliteit, wordt doorgeduwd naar andere buurten. De buurten waar zij terechtkomen verliezen dan hun sociale samenhang."
Meer weten over het stemgedrag van Rotterdammers en de verschillen tussen wijken? Kijk dan vanavond om 22.35 uur naar een nieuwe aflevering van Stand van Nederland: Aangehaakt, op NPO 2.