Stellen verwaarlozen financiële zekerheid bij samenwonen of trouwen: 'Vooral vrouwen zijn de dupe'

Verliefde stellen verwaarlozen nog te vaak hun financiële zekerheid op het moment dat ze gaan samenwonen of trouwen. Vooral vrouwen zijn daarvan de dupe, waarschuwen scheidingsbegeleider Jacqueline van der Vorm en directeur van Netwerk Notarissen Nederland Lucienne van der Geld. In Stand van Nederland op NPO Radio 1 roepen ze op om met je partner in gesprek te gaan.

Je laten registreren als partners kan in Nederland vrij eenvoudig, daar is geen groot trouwfeest nodig. Een geregistreerd partnerschap volstaat en kost, afhankelijk van de gemeente, tussen de 200 en 1000 euro. Juridisch gezien komt dat bijna op hetzelfde neer als een huwelijk: de meeste rechten en plichten zijn binnen een geregistreerd partnerschap geregeld. Het betekent in de basis dat je in gemeenschap van goederen zit, waarbij vermogen in principe fiftyfifty wordt verdeeld.

Wil je dat anders regelen, dan moet je dat vastleggen via huwelijkse voorwaarden. "Dat moet je doen voor je trouwt", begint notaris Lucienne van der Geld te vertellen over de soorten en maten van regelingen voor stellen in ons land. "Dat fiftyfifty is een wettelijke default op het moment dat je 'ja' zegt. Als je dat niet wil, maak je huwelijkse voorwaarden bij de notaris, voordat je gaat trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaat."

Kim Kardashian

Hoewel stellen vaak vooral met romantische intenties trouwen, komen huwelijkse voorwaarden regelmatig voor. "Wat die voorwaarden zijn, hangt af van de reden waarom mensen ze maken", zegt Van der Geld. "We maken vaak voorwaarden die lijken op de fiftyfifty, de gemeenschap van goederen, alleen zorgen we er bijvoorbeeld voor dat tijdens het huwelijk de vermogens gescheiden blijven, zodat bijvoorbeeld ondernemers met schulden geen partner hebben die daar de dupe van kan worden."

"Maar de laatste tijd zien we veel meer vormen voor de huwelijkse voorwaarden", vervolgt Van der Geld. Veel stellen halen volgens haar inspiratie uit het buitenland. "Mensen willen bijvoorbeeld voorwaarden zoals Kim Kardashian en Ye, toen nog Kanye West. Zij hadden huwelijkse voorwaarden waarbij werd gezegd: voor ieder jaar dat Kim Kardashian getrouwd zou zijn op het moment van scheiden, kreeg ze één miljoen dollar. Ze zijn negen jaar getrouwd geweest, dus had ze bij de scheiding negen miljoen dollar opgebouwd."

Tekst gaat verder onder X.

Bij haar komen stellen met dat soort ideeën. "Men leest dit verhaal en zegt: doe mij ook maar die voorwaarden. In Nederland doen we het wel iets anders. Je moet je afvragen: moet je iemand belonen om getrouwd te zijn? Maar er zit wel wat in", zegt ze over de gedetailleerde voorwaarden, "namelijk dat je heel concreet vastlegt waar je aan toe bent. Bij het tekenen weet je al wat je krijgt op het moment van scheiden. Die trend zien we: het wordt steeds concreter. Dat is wel een goed teken." In Nederland strandt overigens zo'n één op de drie huwelijken.

Geregistreerd partnerschap

Een geregistreerd partnerschap is vooral populair bij stellen met kinderen, zegt scheidingsbegeleider Jacqueline van der Vorm. "Feitelijk ben je dan dus getrouwd. Dat betekent dat je door allerlei wettelijke rechten beschermd bent. Bij overlijden word je bijvoorbeeld automatisch erfgenaam van elkaar. Ook als je uit elkaar gaat ben je bijvoorbeeld alimentatie verschuldigd als één van beide niet financieel zelfstandig kan zijn. Je moet ook je pensioen delen. Heel veel dingen zijn geregeld."

Toch bestaan er veel misverstanden over het huidige huwelijksrecht. "Ik hoor heel veel mensen zeggen: je hoeft niet meer naar de notaris, want je trouwt standaard op huwelijkse voorwaarden." Dat klopt niet. "Sinds 2018 is het zo dat alles wat je tijdens het huwelijk opbouwt fiftyfifty is, maar wat je al had bij aanvang van het huwelijk blijft van jezelf. Erfenissen en schenkingen vallen daar ook onder. Als je het anders wil, moet je het zelf regelen."

Stellen kunnen ook kiezen voor een samenlevingscontract, geregeld via de notaris. Dat kost gemiddeld tussen de 450 en 1000 euro. Het verschil met trouwen is dat je zelf alle afspraken moet vastleggen over geld, bezittingen en wat er gebeurt bij een breuk. Het is flexibeler, maar minder automatisch geregeld.

Ga met je partner in gesprek

Volgens Van der Vorm zou het veel normaler moeten zijn om samen te praten over hoe het is geregeld. "Ik vraag me weleens af waarom het niet normaal is dat we het hierover hebben: hoe verdelen we zorgtaken en inkomen? In mijn ogen zou dat een heel normaal gesprek moeten zijn, maar dat is het niet. Het is toch niet gezellig om het erover te hebben. Een partner denkt al snel: waarom wil je dit bespreken?"

Van der Geld herkent dat. "Ik geef ook les aan de universiteit en vraag studenten: weten jullie of je ouders huwelijkse voorwaarden hebben? De meeste weten dat niet. De financiële opvoeding kan beter, maar het zit ook in het systeem in Nederland."

Ze legt uit: "Het is eigenlijk gek dat je kunt trouwen door alleen maar 'ja' te zeggen. Een rechter komt pas in beeld bij een scheiding, terwijl er dan al van alles is gebeurd. Ik zou het goed vinden als mensen vooraf in ieder geval langs een notaris gaan voor een gesprek. Niet iedereen hoeft op huwelijkse voorwaarden te trouwen, maar je moet wel bewust zijn van je keuze. Trouwen is romantisch, maar er hangt veel meer aan vast."

Vrouwen vaak de dupe bij scheiding

Scheidingsbegeleider Van der Vorm geeft ook financieel relatieadvies. Dat is volgens haar broodnodig. "We zijn samen met WOMEN Inc, een organisatie die zich inzet voor vrouwenrechten, bezig om financieel relatieadvies in Nederland op de kaart te zetten, zodat het risico op scheiding ook wordt meegenomen in financieel advies. Er wordt wel gesproken over arbeidsongeschiktheid, maar het risico op een relatiebreuk, waar de kans juist groot op is, bespreken we nauwelijks."

Volgens haar zijn vrouwen nog vaak de dupe bij een scheiding. "In Nederland zijn we toch vrij traditioneel. Vaak is het de vrouw die minder gaat werken als er kinderen komen of er meer zorg nodig is. Niet alleen voor kinderen, maar ook mantelzorg. Je ziet dat vrouwen meer onbetaalde zorgtaken op zich nemen, waardoor het in de loop van een relatie schever wordt. De man maakt carrière en de vrouw heeft vaak een kleiner inkomen. Als je samen blijft, is dat prima. Maar bij een scheiding blijkt dat vaak niet goed geregeld." Het minst goed geregeld is het volgens haar bij ongehuwd samenwonen. "Dan heb je eigenlijk nergens recht op."

Ze geeft een voorbeeld uit haar praktijk: "Een stel werd verliefd, zij trok bij hem in. Hij betaalde het huis, zij de boodschappen. Ze deden het op gevoel. Er kwamen kinderen, hij werkte fulltime, zij ging minder werken en uiteindelijk niet meer. Na 25 jaar kwamen ze bij mij aan tafel. Hij wilde uit elkaar. Zij dacht dat het goed geregeld was omdat ze een samenlevingscontract hadden. Maar daarin stond alleen dat ze de kosten deelden en elkaars partner waren voor het nabestaandenpensioen. Bij een scheiding heb je daar weinig aan."

"Zij had geen pensioen opgebouwd en geen vermogen", vertelt ze. "Dan hoef ik het als scheidingsbegeleider alleen nog maar over de kinderen te hebben. Dan valt zo iemand van haar stoel en denkt: 'Hoe kan dit!?' We hebben het toch samen gedaan?" In zulke situaties is iemand vaak afhankelijk van de coulance van de ex-partner, waarschuwt Van der Vorm. "In dit geval ging het redelijk netjes, maar als iemand zelf de relatie beëindigt, kan dat heel anders uitpakken."