Mobiliteitsexpert haalt plan kabinet voor goedkoop ov-ticket onderuit: 'Accepteren dat auto populair is en populairder wordt'
Het plan van het kabinet om treinkaartjes buiten de spits in de zomermaanden goedkoper te maken, zal mensen niet uit de auto krijgen. Daarvoor waarschuwt mobiliteitsexpert Carlo van de Weijer in Stand van Nederland op NPO Radio 1. "We moeten denk ik veel meer accepteren dat de auto nu eenmaal populair is en populairder wordt."
Premier Rob Jetten zei vorige week tijdens een debat over compenserende maatregelen voor de hoge energieprijzen dat hij goedkopere treintickets mogelijk wil maken. Het voorstel voor zo'n lager tarief werd eerder in het debat gedaan door Progressief Nederland (PN). Bronnen meldden al dat het kabinet positief tegenover het idee staat.
PN-leider Jesse Klaver stelde voor om een dalurenabonnement voor de trein drie maanden lang 49 euro te laten kosten. Zo'n abonnement "kan waarschijnlijk wel", zei Jetten. "We zijn dus ook zeer bereid om dat ter hand te nemen en ervoor te zorgen dat we dat met de ov-bedrijven op korte termijn voor elkaar kunnen krijgen."
"Ik begrijp de oproep vanuit de Kamer om op kortere termijn met een tijdelijke maatregel te komen om het ov aantrekkelijker te maken", aldus de premier. "En wellicht ook een hoop mensen te verleiden om de auto wat vaker te laten staan, het ov vaker te gebruiken en hopelijk ook een permanente gebruiker van het ov te worden."
Volgens Van de Weijer is die kans klein. "Ik vind het een heel sympathiek idee en het staat mooi op verkiezingsposters, maar als je het een beetje afpelt gaat het heel weinig opleveren."
"Het zal wel als een succes verkocht worden omdat er waarschijnlijk veel mensen gebruik van gaan maken, maar het achterliggende idee dat mensen minder van de auto gebruik gaan maken, gaat niet tot nauwelijks gebeuren. Dat kan ik wel voorspellen", zegt hij.
Nergens een succes
De mobiliteitsexpert kent geen voorbeelden van plekken waar gratis of goedkoper openbaar vervoer leidt tot minder autoritten. "In Luxemburg hebben ze gratis openbaar vervoer en dat zie je ook in verschillende steden. Elke keer komt er hetzelfde uit: je krijgt veel meer reizen. Daardoor lijkt het een succes, want je ziet veel meer gebruikers van het ov. Maar je ziet bijna nooit, tot eigenlijk helemaal nooit, dat er significant minder auto's gaan rijden."
Volgens Van de Weijer zorgen dit soort maatregelen er vooral voor dat mensen vaker reizen, in plaats van dat ze de auto laten staan. "In Nederland gaat het nu over alleen een goedkoop treinticket, maar zeker als je het hebt over het hele ov, gaan dit soort maatregelen vaak ten koste van fietsen of lopen", zegt hij. "Je krijgt alleen maar meer reizen en daar is het klimaat niet bij gebaat."
Luister deze aflevering van Stand van Nederland nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.
"In de daluren, als de trein toch rijdt, maakt het niet zoveel uit als je instapt. Maar je ziet bijna altijd dat door de drukte extra treinen moeten gaan rijden. Dan krijg je weer meer drukte op het spoor, waar het toch al zo vol is. Het openbaar vervoer en de auto zijn nauwelijks communicerende vaten. Het maakt niet uit hoeveel je in het ov investeert, je krijgt er mensen bijna nooit mee uit de auto."
Volgens hem willen mensen die gewend zijn aan de auto niet snel overstappen naar het openbaar vervoer. "Het is veel makkelijker om mensen van de auto naar de fiets te krijgen, want daar heb je ook je eigen lot in handen. Om op het openbaar vervoer te gaan rekenen, vinden mensen vaak een stap te ver."
Daarnaast blijft het ov volgens hem relatief duur, ook met dit plan. Hoewel het voorstel wordt gepresenteerd als drie maanden reizen voor 49 euro, gaat het om een maandprijs. "Als je dan met je gezin met vier personen zo'n ticket wil aanschaffen, dan heb je het over 200 euro. Daar kun je aan benzine al snel 1300 tot 1400 kilometer mee rijden."
"Je moet het dus ook echt veel gebruiken. Het zou best gebeuren dat mensen dat doen, maar het zijn vooral mensen die toch al met de trein reizen en goedkoper uit zijn, of nog meer gaan reizen. Of stedelingen die vaker een stedentrip maken", aldus Van de Weijer. "Maar het zijn allemaal extra reizen, dat kan ik je op een briefje geven."
'Accepteren dat auto populair is'
Op de vraag wat wél zou werken om mensen uit de auto te krijgen, weet hij het antwoord niet. "Minder autorijden is gewoon heel erg lastig. Er wordt gezegd dat je woningen dichter bij voorzieningen moet brengen, maar ook dat helpt maar een klein beetje. Je moet denk ik veel meer accepteren dat de auto nu eenmaal populair is en populairder wordt."
Hij wijst op Frankrijk, waar mensen met een lager inkomen gebruik kunnen maken van een regeling om een tweedehands elektrische auto aan te schaffen. Volgens hem zou Nederland dat voorbeeld moeten volgen. "De auto wordt snel schoner. Vroeg of laat gaan we toch allemaal elektrisch rijden. De tegenstelling 'trein goed, auto slecht', is met de opkomst van de elektrische auto vervaagd."
“Minder autorijden is gewoon heel erg lastig. Je moet denk ik veel meer accepteren dat de auto nu eenmaal populair is en populairder wordt.”
Op LinkedIn ging Van de Weijer in discussie met PN-Kamerlid Habtamu de Hoop, initiatiefnemer van het plan voor een treinkaartje van 49 euro in de zomermaanden. "Dat ging alleraardigst, hij is echt van goede wil, en hij dankte mij voor mijn inzichten. Maar hij heeft het plan toch doorgezet, dat vind ik een beetje vreemd." Ook omdat de partij werkt aan plannen om elektrische auto's toegankelijker te maken, zegt hij.
Volgens Van de Weijer had een andere maatregel meer effect gehad: de Onderwegpas uit het Sociaal Klimaatplan. Daarmee konden mensen met een lager inkomen korting of compensatie krijgen voor bijvoorbeeld brandstof of openbaar vervoer. Dat plan werd door het vorige kabinet geschrapt. "Dat had veel meer geholpen dan deze maatregel, die terechtkomt bij mensen die het niet echt nodig hebben."