Nationale veiligheid stond nog nooit zodanig onder druk: 'Online radicalisering kan supersnel gaan'

In de tachtig jaar dat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en zijn voorlopers bestaan, was het nationale dreigingsbeeld nog nooit zo ernstig als nu in Nederland. Veiligheidsexpert Nikki Sterkenburg spreekt in Goedemorgen Nederland van een stevige conclusie, maar stelt dat iedereen die met veiligheid te maken heeft dit wel zag aankomen.

De inlichtingendienst signaleerde in 2025 onder meer dreigingen binnen het islamitisch extremisme, anti-institutioneel extremisme, links-extremisme en rechts-extremisme. De belangrijkste terroristische dreiging komt voort uit het jihadisme en in Nederland komt die "vrijwel geheel vanuit ISIS". De beweging stuurt aanslagplegers aan. De AIVD ziet een toename van het aantal aanhangers onder jongeren tot 24 jaar.

Accelerationisme

De toename van het online radicaliseren is niet nieuw. "Een aantal jaar geleden is al de term accelerationisme geïntroduceerd, waarbij jonge jongens snel radicaliseren via internet", weet Sterkenburg. "Wat wel nieuw is, is dat het ook bij jihadisme steeds sterker zichtbaar is op dit moment en tegelijkertijd dat jongeren worden geworven door andere buitenlandse mogendheden om dingen te doen."

Voor de overheid en veiligheidsdiensten is het heel ingewikkeld om grip te krijgen op de online wereld, legt Sterkenburg uit. "De AIVD kan daar natuurlijk naar kijken. Die brengen ook wel een ambtsbericht uit als ze echt zorgen hebben over zo'n jongere om hulpverlening op te starten. Dat is echt een nieuwe manier van werken bij de AIVD."

AI

"Online radicalisering kan supersnel gaan", ziet de 42-jarige voormalige misdaadjournalist. "Internet en AI zijn in alle opzichten een versnellende factor. Dat zie je zowel bij online radicalisering, maar ook bij cyberveiligheid."

Volgens Sterkenburg staat Nederland voor een brede opgave. "De weerbaarheid van Nederland moet omhoog. Ik weet dat het een beetje een buzzwoord is en dat we het er al lang over hebben, maar ook daar moet hard aan gewerkt worden. Dat is niet alleen een opgave van de AIVD, dat moet ook met kennisinstellingen, met bedrijven en jongerenwerk."

Statelijke actoren

Sterkenburg, werkzaam bij adviesbureau Berenschot, ziet een verschuiving in de AIVD-verslagen. "Als je het bijvoorbeeld vergelijkt met tien jaar geleden waren die verslagen veel meer gericht op terrorisme. Toen was dat het belangrijkste component, de hoogtijdagen van ISIS. Nu is de statelijke actorenkant erbij gekomen." Met de statelijke actorenkant doelt Sterkenburg op wereldmachten als Rusland en China, die sinds een paar jaar meer naar de voorgrond treden. "Daarom is het ook niet een verrassing dat dit nu zo wordt gepresenteerd."

De AIVD zegt in het rapport "een grote aanhoudende spionagedreiging" uit te zien gaan van onder meer Rusland, China, Iran en Marokko. De AIVD vindt de aanvallende houding van Rusland een gevaar. "Net als in 2024 stelde Rusland zich in 2025 steeds agressiever, brutaler en provocerender op". Het land bereidt zich voor op een langdurige confrontatie met het Westen. Als gevolg daarvan is een militair conflict tussen Rusland en het Westen niet langer ondenkbaar, zegt de AIVD.

Haagse voedingsbodem

Oud-AIVD'er Jelle Postma zei donderdag bij Pauw & De Wit dat de voedingsbodem voor de teruglopende veiligheid ook vanuit politiek Den Haag en influencers komt. "Als je het bijvoorbeeld vergelijkt met twintig jaar geleden, dan kwam een jongere wel extremistische propaganda tegen, maar tegenwoordig gaat dat 24/7 door", beaamt Sterkenburg. "Zeker op het moment dat mensen in echokamers en bubbels verdwijnen, is het steeds moeilijker om nog een keer tegengeluid tegen te komen."

Generaal Han Bouwmeester schrikt net als Sterkenburg niet van het verslag. "Ik geef juist presentaties over dit soort ontwikkelingen. Er worden Russische hackersgroepen genoemd zoals Laundry Bear die het voorzien hebben op onder anderen politiemedewerkers, maar die ook regelmatig aanvallen doen op allerlei ministeries van Defensie van NAVO-landen. We zien steeds meer van dit soort aanvallen. Ik waarschuw mensen daar ook voor bij organisaties en bedrijven. Dan zie ik echt open monden ontstaan, want wij denken dat we daar in Nederland niet mee te maken hebben."