Coalitie kijkt met samengeknepen billen naar Eerste Kamer voor strenge asielwetten: 'Er is geen plan B'

Het is niet zeker dat de asielwetten die momenteel worden behandeld in de Eerste Kamer worden aangenomen. Dat zegt politiek verslaggever van WNL Mats Akkerman in Goedemorgen Nederland op NPO 1. De coalitie kijkt met samengeknepen billen naar de senaat. "Voor de coalitie is het heel belangrijk dat dit het gaat halen."

Het gaat om twee afzonderlijke wetsvoorstellen die samen het nieuwe, strengere asielbeleid vormen: de Asielnoodmaatregelenwet en de wet die het tweestatusstelsel invoert. De Asielnoodmaatregelenwet verscherpt bestaande regels. Zo wordt de vaste verblijfsvergunning afgeschaft, gaat de tijdelijke vergunning van vijf naar drie jaar en worden de mogelijkheden voor nareis beperkt. Ook wordt illegaliteit strafbaar gesteld, al blijft humanitaire hulp, zoals het geven van voedsel, toegestaan.

Daarnaast ligt er de wet voor het tweestatusstelsel, die een nieuw onderscheid maakt tussen twee groepen asielzoekers. Mensen die individueel worden vervolgd vanwege bijvoorbeeld hun geaardheid, religie of politieke overtuiging krijgen een A-status met sterkere rechten. Asielzoekers die vluchten voor oorlog krijgen een B-status, omdat zij mogelijk sneller kunnen terugkeren naar hun land van herkomst.

Samen moeten de twee wetten het asielsysteem strenger maken. Asielminister Bart van den Brink (CDA) beantwoordt vandaag vragen van senatoren over het tweestatusstelsel en de strafbaarstelling van illegaal verblijf.

De Eerste Kamer kijkt vooral naar de uitvoerbaarheid van de wetten. "Daar zijn wel zorgen over", zegt politiek verslaggever Akkerman. "Bijvoorbeeld over het tweestatusstelsel wijzen tegenstanders van de wet erop dat we eerder een tweestatusstelsel hadden in de tijd van kabinet-Paars II. Er ontstonden destijds veel rechtszaken. Mensen met een B-status gingen procederen om toch een A-status te krijgen. De vrees dat die situatie weer ontstaat, is er wel. Toch is er een grote groep voorstanders om de wet opnieuw in te voeren."

CDA kritisch

Nadat D66 bij monde van senator Boris Dittrich liet weten waarschijnlijk tegen de wetten te gaan stemmen, zijn de ogen nu gericht op coalitiegenoot CDA, zegt Akkerman. "Een partij die met zes zetels in de Eerste Kamer de doorslag kan geven."  Het is nog niet bekend of het CDA de wetten gaat steunen, in de Tweede Kamer deed de partij dat niet.

CDA-senator Madeleine van Toorenburg ziet nog obstakels bij de plannen om de duur van verblijfsvergunningen te verkorten naar drie jaar, de strafbaarstelling van illegaliteit en het moeilijker maken van nareis voor koppels van hetzelfde geslacht. Het PVV-amendement dat illegaliteit strafbaar stelt, noemde Van Toorenburg "een akelig politiek vluggertje".

Het amendement werd vorig jaar in de Tweede Kamer aangenomen, mede doordat meerdere Kamerleden afwezig waren vanwege de herdenking van Keti Koti, waardoor de stemming in het voordeel van de voorstanders uitviel. "Het is zo'n slordige bedoeling. Sowieso al extreem irritant dat door afwezigheid van een aantal Kamerleden het amendement is aangenomen", verzuchtte Van Toorenburg gisteren tijdens het debat. "Had gewoon je werk gedaan, dan hadden we dit hele gedoe niet gehad. Maar goed, we zitten in die foute film."

Van Toorenburg had niet gewild dat strafbaarstelling van illegaliteit in de wet komt. "Wat wij wilden was strafbaarstelling voor niet meewerken aan vertrek. Dat is iets anders. Dan heb je al die ellende van die ongedocumenteerden er niet bij, dan heb je al die slachtoffers van mensenhandel er niet bij. Dat was allemaal veel beter geweest."

Of het CDA in de senaat voor de wetten stemt, is onduidelijk. De fractie wil eerst antwoord van minister Van den Brink, al verwacht Akkerman dat de bewindsman de zorgen bij zijn partijgenoten zal kunnen wegnemen.

Spanning bij coalitie: 'geen plan B'

Volgende week stemt de Eerste Kamer over de strenge asielwetten. "Het zal alsnog spannend worden", denkt Akkerman. "Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat er binnen het CDA iemand is met gewetensbezwaren die zegt: ik blijf een dagje thuis en stem niet mee. En er zitten inmiddels twintig fracties in de Eerste Kamer, waaronder veel afgesplitste eenpitters waarvan het onduidelijk is wat ze precies gaan doen."

Volgens de politiek verslaggever is er op dit moment een meerderheid in zicht. "Als je de som een beetje maakt, kom je wel op 40, 41 zetels." De Eerste Kamer heeft 75 zetels. "Als ik de minister spreek, hoor ik dat hij er ook vertrouwen in heeft. Maar goed, er zullen maar net een paar afwezigen zijn. Dan kan het de andere kant op vallen."

Dat zou slecht nieuws zijn voor de coalitie van D66, CDA en VVD. D66 maakte tijdens de coalitieonderhandelingen al duidelijk dat de Eerste Kamerfractie mogelijk tegen zou stemmen, maar de partij zei de wetten wel te zullen uitvoeren als ze worden aangenomen.

Als de wetten er niet komen, is er op dit moment geen alternatief, denkt Akkerman. "Als je interviews ziet, ontwijken ze die vraag heel erg. Dilan Yesilgöz (vicepremier, VVD, red.) kreeg de vraag: wat nou als die wetten het niet halen? Ze zei: 'Ik ga ervan uit dat ze het halen'. Henri Bontenbal (CDA-leider, red.) werd gevraagd: wat als de CDA-fractie tegenstemt? Hij zei: 'Ik ga ervan uit dat de CDA-fractie voor stemt'. Er is geen plan B." Dat ving ook Telegraafjournalist Wouter de Winther op in de wandelgangen.

De coalitie kijkt daarom gespannen naar de Eerste Kamer. "Vooral voor de VVD is het wel heel belangrijk dat de wetten er komen", zegt Akkerman. "Het is natuurlijk een partij die zich profileert op streng asielbeleid en de concurrentie voelt van JA21 en Forum voor Democratie, die een kans krijgen als deze wetten het niet halen."

Als de asielwetten er niet komen omdat D66 én CDA tegenstemmen, kan dat de verhoudingen binnen de coalitie verder onder druk zetten. "Voor de coalitie is het heel belangrijk dat dit het gaat halen."