Waarom hebben zoveel huizen onder de rivieren rolluiken? 'Je wist eeuwenoude scheidslijnen niet zomaar uit'
Het is de normaalste zaak in een gemiddelde Nederlandse woonwijk: de gordijnen wagenwijd open, waardoor je schaamteloos bij mensen naar binnen kunt gluren. Behalve in Limburg en Noord-Brabant. Onder de rivieren zie je opvallend veel rolluiken voor de ramen. Hoe komt dat? Electoraal geograaf Josse de Voogd vertelt over een fantoomgrens die Nederland nog altijd in tweeën deelt. "Eeuwenoude scheidslijnen wis je niet zomaar uit. Ze stemmen hier van god los."
Stand van Nederland: Aangehaakt strijkt deze week neer in het Limburgse Roermond. De stad met circa 61.000 inwoners ligt voor veel Nederlanders in een uithoek, maar ligt ideaal ten opzichte van drukbevolkte gebieden in Duitsland en België. "Daardoor doet het stads aan," aldus De Voogd.
'Liever afzonderen'
De electoraal geograaf wandelt door een typische woonwijk. "Kijk naar al die rolluiken. Dat zie je veel meer onder de rivieren. Mensen geven vaak praktische argumenten: isolatie, veiligheid, lekker donker bij nachtdiensten, maar het is ontzettend opvallend hoe het samenhangt met de scheidslijn protestants-katholiek. Het lijkt ook wel iets cultureels. Blijkbaar is het iets typisch calvinistisch dat mensen dwars door je huis kunnen kijken. Katholieken zonderen zich liever af van de rest."
Het verschil tussen protestants en katholiek lijkt er anno 2026 nauwelijks toe te doen, maar volgens De Voogd wis je eeuwenoude scheidslijnen niet zomaar uit. Hij noemt het ook wel de fantoomgrens: "een denkbeeldige lijn die officieel niet bestaat, maar nog altijd een rol speelt. Aan de andere kant is net een andere cultuur gecultiveerd."
De fantoomgrens ontstond tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568–1648). "In die tijd bestond er een bestandslijn tussen het deel dat door Spanje bezet was en het onafhankelijke deel. Die scheiding is min of meer bevroren geraakt. Ten zuiden bleef alles katholiek en daarboven was het een mengelmoes: veel protestants, wat katholiek en veel ontkerkeling. De verdeling heeft lang voortgeleefd. In het zuiden had men hogere belastingen."
Stemgedrag
Omdat het zuiden eeuwenlang als tweederangsgebied gold, is er nog altijd wantrouwen richting Den Haag, vertelt De Voogd. Het stemgedrag is wispelturig. "Letterlijk van god los. Je ziet dat men geneigd is om op personen te stemmen in plaats van op ideologie. En dan het liefst iemand uit de eigen regio."
"Limburg was het bolwerk van de Katholieke Volkspartij (KVP), die in 1980 opging in het CDA. Het was echt een massapartij waar iedereen op stemde. Of je nu arbeider of ondernemer was: het katholicisme ging voor."
In de jaren 90 stemden Limburgers en Brabanders zoals de rest van het land, vervolgt de geograaf. "Maar toen kwamen de PVV en SP op. In gemeenten onder de fantoomlijn zie je de scores voor deze partijen hoger liggen. Het hielp ook zeker dat de lijsttrekkers (Geert Wilders en destijds Emile Roemer, red.) uit het zuiden komen; dat heeft daaraan bijgedragen."
Presentator Sam Hagens en electoraal geograaf Josse de Voogd wandelen door de gemeente Roermond. De Noord-Limburgse gemeente staat tegenwoordig vooral bekend om de Designer outlet die mensen uit binnen- en buitenland trekt. Politiek gezien is de stad sterk gesegregeerd maar door de beperkte grootte is de maatschappelijke samenhang nog altijd springlevend. Is het Roermond van nu het Nederland van de toekomst? Kijk vanavond om 22.35 uur naar NPO 2.