VS en Iran in fragiele onderhandelingen: 'Het is ontzettend broos'

Hoe ga je van een broos staakt-het-vuren toch een permanent vredesbestand bouwen? Dat is de grote vraag nu de VS en Iran met elkaar in gesprek zijn in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad.

Internationaal onderhandelaar Fleur Ravensbergen benadrukt dat de uitgangspositie uiterst onzeker is. Ze ziet wel beweging, maar vooral veel instabiliteit. "Het is een ontzettend lastige basis om besprekingen in te gaan. Ik denk wel dat het inderdaad broos is, maar ik denk ook dat zowel de Iraniërs als de Amerikanen er graag uit deze situatie willen komen."

Tegelijkertijd plaatst ze daar direct een kanttekening bij. "Het is zeker de vraag of ze het volhouden. Er zit gewoon pijn aan beide kanten. Maar goed, die Straat van Hormuz is praktisch gezien eigenlijk dicht. Er zijn volgens mij vier schepen doorheen gegaan. Dus we moeten het echt gaan zien."

Volgens Ravensbergen vraagt de situatie om grote voorzichtigheid, omdat de realiteit op de grond voortdurend kan veranderen. Ook de start van onderhandelingen is volgens haar allesbehalve eenvoudig: waar begin je? "Je hebt twee visies. Eén is: niks is overeengekomen totdat alles is overeengekomen. En dan is het nog steeds de vraag: begin je bij iets wat makkelijker is? Alles is natuurlijk heel ingewikkeld, maar er zijn een aantal hele hete hangijzers. De uraniumverrijking is een groot probleem. Aan beide kanten willen ze het eruit, maar ze willen het ook kunnen presenteren als een overwinning. Als de Iraniërs op de een of andere manier daaruit lopen met dat ze nog uranium kunnen verrijken, dan denk ik dat het moeilijk wordt voor Trump om dat als een overwinning te presenteren."

Diplomatie draait volgens haar dan ook niet alleen om inhoud, maar juist om het voorkomen van gezichtsverlies. "Ook belangrijk is dat je een zogenaamde dignified way out hebt. Dus je moet genoeg pijn hebben dat je aan tafel wil zitten en je moet het op een manier kunnen presenteren dat het niet al te veel als gezichtsverlies voelt. Dus de bewoording is daarin belangrijk. Maar ook waar je begint is belangrijk."

Stapje verder van de afgrond

Heel optimistisch over de uitkomst is Ravensbergen niet, al ziet ze wel kleine stappen vooruit. "Ik denk dat beide visies niet per se ontzettend kansrijk zijn, maar dat komt ook omdat het een hele moeilijke situatie is. Ik denk wel dat het feit dat we nu een gedeeltelijk staakt-het-vuren hebben beter is dan wat we hiervoor hadden. Dat is ook beroepsdeformatie voor mij, denk ik. Maar één stapje minder ver weg van de afgrond is positief. Dus ik hoop dat ze het zo lang mogelijk volhouden en op de een of andere manier iets kunnen presenteren waardoor die oorlog niet weer geactiveerd wordt."

Tegelijkertijd blijft er volgens haar ruimte voor voorzichtige hoop. "Ik moet je zeggen dat ik paradoxaal genoeg vaak meer hoop heb dan de meeste mensen. Ik kijk ook naar de positieve dingen, maar dat komt misschien omdat mijn norm zo dramatisch is. Ik denk niet dat we hier per se heel veel hoop moeten hebben dat er een heel groot positief resultaat uitkomt. Maar het zou best kunnen dat ze ophouden met vechten."

Horrorregime blijft

Voormalig PvdA-politicus Rob Oudkerk kijkt vooral naar de bredere realiteit achter de onderhandelingen en het leed van de Iraanse bevolking. "Zelfs als men hieruit komt, de Straat weer open gaat en een aantal andere dingen: dat regime in Iran blijft het meest vreselijke regime dat we kennen. Er zijn mensen die daartegen geprotesteerd hebben, die zijn met duizenden tegelijk vermoord door dit regime. Dat gaat niet in die onderhandelingen verdwijnen. Dus wat winnen we?" Volgens Ravensbergen onderstreept dat hoe beperkt diplomatie soms is. "Nou, en dat is denk ik ook: de Amerikanen komen hier niet goed uit. En dat heeft effect op ons allemaal. Dus dat klopt wat je zegt. Ze blijven daar zitten."

Daarmee raakt de discussie aan de kern van de onderhandelingen: wat betekent een akkoord als de onderliggende problemen blijven bestaan? Oudkerk benadrukt in dat verband het belang van politieke uitlegbaarheid. "En dus is jouw punt ook: ze moeten iets hebben wat ze kunnen uitleggen. De deal moet iets bevatten wat uitlegbaar is."

Ravensbergen sluit zich daarbij aan en wijst op de onzekerheid over wat er concreet op tafel ligt. "Ik ben heel benieuwd of ze echt een akkoord gaan presenteren. Want wat je ziet, is dat er nog steeds geen overeenstemming is over wat er überhaupt in die tien punten, die de basis vormden, staat. Ik denk dat ze stap voor stap gaan proberen om niet weer te gaan vechten en dat ze aan beide kanten verschillende dingen bepalen."

Volgens haar zal een eventueel akkoord daarom waarschijnlijk bewust vaag blijven. "Dat kan op bepaalde punten niet anders. Dus die Straat van Hormuz gaan we meteen zien wat er wel of niet gebeurt, of er toch schepen doorgaan. Maar andere dingen kun je anders presenteren."