Schijf van Vijf op de schop: minder vlees, meer bonen

De Schijf van Vijf is flink vernieuwd. Minder vlees, meer plantaardige eiwitten en meer aandacht voor duurzaamheid: het Voedingscentrum zet een duidelijke nieuwe koers uit.

De bekende Schijf van Vijf, die al sinds 1953 bestaat, is voor het eerst in jaren ingrijpend aangepast. Waar vlees eerder een grotere rol speelde, ligt de nadruk nu duidelijk op plantaardige voeding. Zo adviseert het Voedingscentrum om maximaal 300 gram vlees per week te eten, waarvan slechts 100 gram rood vlees, en juist vaker te kiezen voor peulvruchten zoals bonen en linzen. Volgens het Voedingscentrum is die verandering nodig; niet alleen voor de gezondheid, maar ook voor het milieu.

Voedingsexpert Liesbeth Velema legt in Goedemorgen Nederland uit wat er concreet verandert. "De Schijf van Vijf is een hulpmiddel van het Voedingscentrum om mensen gezond, duurzaam en veilig te laten eten. En in deze nieuwe doorrekening zie je dat er meer nadruk komt op peulvruchten. Vooral de balans in het eiwitvak verschuift meer richting plantaardig."

"Er is nog steeds ruimte voor vlees en zuivel als je dat wil eten, maar het advies voor vlees is nu maximaal 300 gram per week, waarvan 100 gram rood vlees. Dus er is ook nog ruimte voor kip. Het is dus én een gehaktbal, maar je kunt ook nog af en toe kip eten. Dat komt neer op ongeveer drie keer per week vlees, één keer vis en drie keer vegetarisch, als je vlees en vis wilt eten. We hebben de Schijf van Vijf ook doorgerekend voor meerdere eetvoorkeuren, zodat iedereen kan eten zoals hij wil. Maar de nadruk op duurzaamheid is inderdaad groter geworden."

Biologieles

De aanpassing sluit aan bij bredere wetenschappelijke inzichten en eerdere adviezen van onder meer de Gezondheidsraad. Daarbij speelt ook mee dat de productie van dierlijke eiwitten een grotere impact heeft op het klimaat.

Ondanks de veranderingen blijft de Schijf van Vijf een stevig verankerd begrip in Nederland, merkt Velema. "Grappig genoeg kennen heel veel mensen de Schijf van vijf nog, omdat die vaak op school in de biologieles voorbij komt. Meestal kennen mensen de Schijf van Vijf beter dan dat ze van het bestaan van het Voedingscentrum afweten. Dat vinden wij ook niet erg, want het liefst willen we dat mensen de Schijf van Vijf kennen en weten dat je daarmee gezond en duurzaam kunt eten. Als je de producten uit de Schijf van Vijf eet, krijg je alle voedingsstoffen binnen die je nodig hebt om gezond te blijven. Tegelijkertijd houdt het ook rekening met de gezondheid van de aarde."

'Je mag gewoon eten wat je wil'

Toch roept het nieuwe advies ook vragen op. Betekent dit dat Nederlanders straks nog maar één gehaktbal per week mogen eten? Minister Vincent Karremans reageert nuchter: "Zo is het, dat is in de wereld nu het prangende punt."

En serieuzer: "Je mag gewoon eten wat je wil, joh. We hebben het er net al over gehad: we leven in een vrij land, je mag eten wat je wil." Volgens Karremans moeten de richtlijnen vooral als advies worden gezien. "Je moet het zien als advies. Iedereen is anders en mag zelf bepalen wat hij wil."

Hoewel het kabinet inzet op een gezondere generatie, benadrukt Karremans dat voeding slechts één onderdeel is van een bredere aanpak. "Dat heeft ook met sporten te maken, met een gezonde leefomgeving, met ontzettend veel dingen. Met mentale gezondheid ook. En voeding is daar een onderdeel van, dus dat is belangrijk. Dus die adviezen zijn helemaal prima, maar het blijven adviezen. Uiteindelijk is het de verantwoordelijkheid van mensen zelf."

Geen korting op alcohol meer

Tegelijkertijd speelt ook de omgeving een belangrijke rol bij de keuzes die mensen maken. "Daar was ik als staatssecretaris al mee bezig. Je ziet dat supermarkten ook kijken naar de overheid, en niet alleen supermarkten. Dus om daar meer richting aan te geven, dat doen we ook. We hebben al heel veel afspraken gemaakt. Je ziet bijvoorbeeld dat er in supermarkten niet meer dan 25 procent korting op alcohol zit. Vroeger was het: twee kratjes halen, één betalen. Dat zie je nu niet meer. Dus daar zitten echt wel goede afspraken in."

Toch blijft het volgens hem uiteindelijk ook een kwestie van opvoeding en eigen keuzes. "Ik heb ook kleine kinderen. Als je een toetje weigert, krijg je soms een kind dat op de grond ligt te huilen, terwijl iedereen om je heen denkt: haal dit kind hier weg. Dat is heel herkenbaar. Daar probeer je als overheid iets aan te doen, maar tegelijkertijd blijft het altijd de verantwoordelijkheid van ouders en van mensen zelf."