Schaakrel rond Carlsen en Niemann opnieuw onder de loep in documentaire: 'Valsspelen met een buttplug'

Een beschuldiging van valsspelen met behulp van een buttplug klinkt als een slechte grap, maar vormde de kern van een van de grootste relletjes in de schaakwereld. In Goedemorgen Nederland blikt schaker Hans Böhm terug op de ophef rond Magnus Carlsen en Hans Niemann, die nu centraal staat in de Netflix-documentaire Untold: Chess Mates.

De rel begon in 2022, toen wereldkampioen Magnus Carlsen onverwacht verloor van de jonge outsider Hans Niemann. Volgens Böhm was de uitslag opvallend, maar niet direct verdacht. "Die partij geeft geen aanleiding om te denken dat er vals is gespeeld. Carlsen was al een heel lange tijd ongeslagen, iets meer dan 50 partijen op rij. Dus het was al bijzonder dat hij verloor."

Dat juist Niemann won, maakte het volgens hem extra opmerkelijk. "Carlsen stond veel hoger op de wereldranglijst dan die Hans Niemann. En die Niemann was ook niet zo bijzonder in die tijd. Dus op zich was het vreemd, die uitslag." Toch kan zoiets volgens Böhm gebeuren. "Je kunt een keer fout maken. PSV heeft ook weleens verloren van een van de ondersten. Dus dat kan gebeuren, denk ik." Carlsen kon het verlies echter moeilijk verkroppen en beschuldigde Niemann van valsspelen.

Volgende zetten via buttplug

Hoe dat valsspelen zou zijn gebeurd, liet Carlsen in het midden. "En dus kreeg je allemaal varianten en mogelijke manieren van hoe je de computer binnen de toernooizaal kunt krijgen." Daarop volgden steeds opvallendere theorieën. "Hij werd beschuldigd van dat hij een soort seksspeeltje bij zich zou hebben. En daarmee dus via de computer de volgende zetjes doorgespeeld kreeg. Een buttplug, ja."

Volgens Böhm draait het bij dit soort beschuldigingen uiteindelijk om technologie. "De computer is sinds 2000 beter geworden dan de mens. De computer is tegenwoordig ook de secondant van de schakers. Wij bereiden ons voor met computers." Tijdens een partij is dat echter strikt verboden. "Je mag tijdens de partij geen gebruik maken van de computer. En zodra je dat dus dan wel doet, dan speel je vals en dan word je geroyeerd voor de rest van je leven."

Doping van de schaaksport

De beschuldigingen leidden tot uitgebreide speculatie, met theorieën over signalen via trillingen. "Maar hoe zich dat dan precies moet afspelen, welke trilling je dan moet geven om die zet door te geven. Dat lijkt me heel ingewikkeld." Wat de waarheid ook is, de schade voor Niemann is volgens Böhm groot. "Zijn hele carrière draait daar nu om. Hij komt nooit meer van die zweem van valsspelen af."

De opkomst van online schaken heeft de discussie verder aangewakkerd. "In de coronatijd konden wij doorgaan via de computer. Dus mensen zaten thuis en konden spelen met iedereen in de wereld die achter zijn computer zat." Dat maakt valsspelen makkelijker, omdat een speler op afstand informatie kan krijgen. Volgens Böhm is de conclusie duidelijk: "De computer is beter. Dat is de doping van de schaaksport."

De documentaire Untold: Chess Mates duikt opnieuw in de zaak, maar geeft geen uitsluitsel. "Er komt geen uitslag. En we weten het nog steeds niet." Toch blijft de rel fascineren, juist door de bizarre theorieën. "Het werd spectaculair door al die varianten."