CDA wil verbod op verspreiden beelden slachtoffers: 'Je moet hier een grens trekken'

Na het verspreiden van schokkende beelden van overleden tieners in Capelle aan den IJssel laait de discussie opnieuw op: moet het delen van beelden van slachtoffers strafbaar worden? Het CDA vindt van wel.

In Capelle aan den IJssel kwamen vorige week twee jongeren van 14 en 16 jaar kort na elkaar om het leven door zelfdoding. Beiden zaten op het Emmauscollege in Rotterdam. Na de incidenten verzamelden zich veel jongeren, die met hun telefoons beelden maakten en deze via sociale media verspreidden. Scholen en hulpinstanties werden ingeschakeld om leerlingen en betrokkenen op te vangen.

Volgens Marianne van den Anker, ombudsman in Rotterdam, is de impact enorm. "Het is heel hard binnengekomen bij iedereen, omdat het jonge mensen betreft. En dat die beelden door jongeren zelf zo verspreid zijn op social media, dat was echt een schokgolf. Nog los van het verdriet: we moeten natuurlijk ook de families respecteren."

'Dit doe je niet'

Waarom delen jongeren dit soort beelden massaal? Volgens Van den Anker speelt social media een grote rol. "Iedereen heeft een smartphone, het is interessant om likes te krijgen, om content te plaatsen. Maar dit was zo schokkend dat we ons moeten afvragen of we niet terug moeten naar een basale opvoeding: dit doe je niet. Daar zou geen campagne of strafbaar feit voor nodig moeten zijn. Dit doe je gewoon niet."

Toch erkent ze dat de realiteit anders is. "Ik ben altijd voor het zoveel mogelijk depolitiseren en ‘dejuridiseren’ van gedrag, zodat je een fatsoenlijke samenleving krijgt. Maar misschien moeten we hier toch een strafbaar feit voor instellen."

De schoolleiding van het Emmauscollege riep ouders op om actief de telefoons van hun kinderen te controleren en beelden te verwijderen. Ook een wijkagent reageerde fel op social media: achter elk beeld zit een mens, een familie en echte emoties.

Wetsvoorstel CDA

Het CDA werkt aan een wetsvoorstel dat het verspreiden van dit soort beelden strafbaar maakt. Filmen zelf blijft toegestaan, bijvoorbeeld voor opsporing.

"Filmen kan soms helpen bij onderzoek, maar het gaat vooral om het verspreiden", zegt CDA-leider Henri Bontenbal. "Het is ook een vorm van disrespect naar de families, die kapot zijn van verdriet. Eigenlijk wil je dat mensen normaal gedrag uit hun opvoeding begrijpen, maar als dat niet werkt, moet je soms een grens stellen. Dat is wat deze wet doet." Het voorstel sluit aan bij bredere plannen in Den Haag. Juristen benadrukken dat de wet vooral bedoeld is om mensen vooraf te laten nadenken, al blijft handhaving ingewikkeld.

Of een verbod daadwerkelijk effect heeft, blijft de vraag. "Het kan helpen. Gaat het alles oplossen? Nee. Maar een wet brengt ook discussie op gang, bijvoorbeeld in gezinnen", aldus Bontenbal.

Alles via regels afdwingen

Van den Anker waarschuwt voor een samenleving waarin alles via regels moet worden afgedwongen. "Voor alles wat we niet willen, komt er een wet. Dat kan het failliet worden van normaal fatsoenlijk gedrag. Je mag straks niks meer verwachten van mensen, alles moet via regels en handhaving."

Bontenbal erkent het spanningsveld. "Ik ben ook huiverig om overal wetten voor te maken. Maar we gaan ook niet zeggen dat er helemaal geen wet nodig is. In dit geval moet je misschien toch een grens trekken."

Volgens Van den Anker ligt de oplossing niet alleen in Den Haag, maar vooral in de samenleving. "Het gaat om het ontwikkelen van empathie. Veel jongeren denken niet vanuit een ander, maar vanuit ‘ik’, mijn telefoon, mijn likes. Dat moeten we terugbrengen. Bij alles wat we niet willen, komt er een wet, van politieagenten tot ambulancepersoneel lastigvallen. Zo gaat het steeds door: wetten om fatsoen af te dwingen."