Nieuwe financiële crisis op handen door schaduwbankieren? 'Natuurlijk gaat het een keer gebeuren'
Binnen de financiële wereld groeit de bezorgdheid over het zogenaamde schaduwbankieren, vertelt financieel journalist Martin Visser van De Telegraaf in de WNL-podcast Onze Eeuw. Sommigen vrezen dat wantrouwen jegens deze vermogensbeheerders de trigger kan zijn voor een nieuwe financiële crisis. "Natuurlijk gaat dat een keer gebeuren."
Een belangrijk deel van de kredietverlening vindt tegenwoordig plaats buiten het traditionele bankensysteem, in wat vaak schaduwbankieren wordt genoemd. Dit zijn bijvoorbeeld investeringsfondsen en andere financiële instellingen die leningen verstrekken zonder onder hetzelfde strenge toezicht te vallen als banken.
Hoewel deze partijen een steeds grotere rol spelen in de economie, hebben toezichthouders minder goed zicht op de risico’s die zich hier kunnen opstapelen. Tegelijkertijd zijn er duidelijke verbindingen met de reguliere financiële sector, doordat pensioenfondsen en verzekeraars via deze constructies geld uitlenen aan de markt.
Juist die verwevenheid baart zorgen bij instanties zoals de Europese Centrale Bank. Als het vertrouwen wegvalt of er veel wanbetalingen ontstaan, kunnen problemen in dit minder gereguleerde deel van het systeem overslaan naar banken en de reële economie.
"Verschillende mensen zijn bezorgd, ook de Europese Centrale Bank", vertelt Visser in gesprek met WNL-journalisten Samuel VandePutte en Marc Herman de Groot. "Ook Nout Wellink, de oud-president van De Nederlandse Bank, spreek ik af en toe over dit soort thema's. Het ingewikkelde aan schaduwbankieren is: het is kredietverlening die buiten het toezicht valt."
Luister hier naar het gesprek met Martin Visser. De tekst gaat hieronder verder.
"De zorgen zijn er omdat er wel verknopingen zijn met de bancaire sector en dat het een financiële spil kan zijn in de economie. Als het vertrouwen wegvalt of als er te veel wanbetalingen zijn, kan het omvallen van dat soort instituten en instellingen wel degelijk ook in de reële economie gevolgen hebben", zegt Visser. "Het kunnen ook gelden zijn van pensioenfondsen en verzekeraars die via deze instellingen weer geld uitlenen aan de markt. Je krijgt dwarsverbanden waar je eigenlijk geen zicht op hebt. Wat zijn de risico's?"
Hoge schuldenniveaus
Dat is ook de angst van de Europese Centrale Bank, denkt Visser, die zelf ook econoom is. "Ze gaan niet alleen over rente en inflatie, maar zijn ook toezichthouder op het financiële systeem en hebben dit niet onder hun controle. Tegelijkertijd moeten we zeggen: Nout Wellink waarschuwt iedere keer voor een nieuwe financiële crisis. Als je dan vraagt 'wat gaat de trigger dan zijn?', dan zegt hij: dat is het ingewikkelde, dat weten we niet. Feit is wel dat dit bestaat, buiten het zicht van financiële toezichthouders om."
Daarbij komt dat de wereldwijde schuldenniveaus sinds de financiële crisis alleen maar zijn gestegen, vertelt Visser. Dat maakt de vraag des te urgenter waar de kwetsbaarheden precies zitten en wat uiteindelijk de trigger kan zijn voor een nieuwe schok in het financiële systeem.
“De vraag is: wanneer wordt de schuldenberg onverantwoord groot en wat is dan de trigger die ervoor zorgt dat de financiële markten er opeens geen vertrouwen meer in hebben?”
"De kredietcrisis was een schuldencrisis, maar sindsdien hebben we alleen maar met z'n allen meer schulden gemaakt. Iets waar het International Monetary Fund (IMF) continu op wijst. De vraag is: wanneer wordt de schuldenberg onverantwoord groot en wat is dan de trigger die ervoor zorgt dat de financiële markten er opeens geen vertrouwen meer in hebben?"
Er komt weer een crisis
Wanneer er een crisis komt, weet Visser niet. Maar dat die er komt, lijkt volgens hem een gegeven. "Ik geef toe dat het altijd makkelijk is. Je kan altijd zeggen: er gaat een crisis komen en die gaat ooit komen. Dat is een soort wetmatigheid in het leven, het is niet alleen maar hosanna vanaf nu. Natuurlijk gaat het een keer gebeuren. De vraag is vooral: wanneer en wat gaat de trigger zijn? En is het een harde klap of een soort correctie? Bij AI zag je op de beurs al een soort correctie. Dat kan ook. Het hoeft niet per se code rood te zijn, maar dat is wel de zorg."
Overigens, als het misgaat bij vermogensbeheerders, is het risico voor particulieren relatief klein, zegt de Telegraaf-journalist. "Bij bijvoorbeeld BlackRock is het systeemrisico sowieso klein, want BlackRock is groot, al zeiden we dat over Lehman Brothers destijds ook. Het risico zit vooral bij de namen die we niet kennen."
“Je kan altijd zeggen: er gaat een crisis komen en die gaat ooit komen. Dat is een soort wetmatigheid in het leven, het is niet alleen maar hosanna vanaf nu.”
"Als je op een normale manier belegt, is de kans dat je groot in de problemen komt niet groot", vervolgt de econoom. "Het risico zit vooral bij mensen die bovenmatig risico's nemen. Het gaat er vooral om dat je waakzaam moet zijn en niet meegaat in hosannaverhalen. Daar zou ik als particulier voorzichtig mee zijn. Als je denkt: ik wil ook mijn graantje meepikken, op het moment dat je dat denkt ben je meestal al te laat."
Mocht het misgaan bij vermogensbeheerders, worden gewone Nederlanders vooral geraakt als het vervolgens misgaat op de financiële markten, besluit Visser. "Het grootste risico voor ons is: als dit kaartenhuis in elkaar dondert en we in een recessie terechtkomen. Dan bestaat het risico dat het slecht gaat met de economie en de werkloosheid oploopt."