SER wil verduurzaming verplichten, maar erkent: 'Sommige mensen hebben de middelen niet'
Het kabinet moet verduurzamingsmaatregelen verplichten, vindt de Sociaal Economische Raad. Volgens het adviesorgaan gaat de verduurzaming bij huishoudens en kleine ondernemers nog niet snel genoeg. "Als je wat meer stuurt, gaan huishoudens en ondernemers veel meer mee in de energieprestatie", zegt SER-voorzitter Kim Putters in Goedemorgen Nederland op NPO 1.
De SER schreef een jaar lang aan een advies dat vandaag aan het kabinet wordt gepresenteerd. Daarin staat dat Nederland een consistent verduurzamingsbeleid moet voeren. Nu is het volgens het adviesorgaan, waarin werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen zijn vertegenwoordigd, nog te afhankelijk van de koers van een kabinet en weten mensen niet waar ze aan toe zijn.
Verder moet duidelijk zijn hoe lang er subsidie is aan te vragen voor het verduurzamen van een woning. Momenteel is daar na 2030 geen geld voor gereserveerd, wat volgens de SER voor onzekerheid bij mensen zorgt.
"We moeten structureel meer grip krijgen op onze energiebronnen, zodat we minder afhankelijk worden (van het buitenland, red.)", zegt Putters op het moment dat Nederland gebukt gaat onder hoge prijzen aan de pomp en zorgen over gasvoorraden door de blokkade in de Straat van Hormuz. "We moeten meer grip krijgen vanwege de hoge energieprijzen, omdat we een gezonde woning willen en omdat we gewoonweg energie voor iedereen toegankelijk willen maken."
Het advies is vooral voor mensen voor wie verduurzamen moeilijk is en kleine ondernemers, die nu tegen problemen aan lopen, stelt hij. Zo is voor veel mensen niet duidelijk waar ze moeten beginnen en waar ze subsidie voor kunnen krijgen. Om dat op te lossen moeten er laagdrempelige voorlichtingslocaties komen waar mensen kunnen binnenlopen voor advies.
Verplichten
De SER pleit ook voor het verplichten van verduurzaming. Huishoudens en kleine ondernemers doen nog te weinig. "We zeggen: zorg er nou voor dat op momenten waarop mensen gaan renoveren of verbouwen, een woning of bedrijfspand, of een nieuwe woning bouwen, ze op die momenten aan isolatie, een warmtepomp en zonnepanelen denken", zegt Putters. "Als je wat meer stuurt, gaan huishoudens en ondernemers veel meer mee in de energieprestatie."
Putters wil het mensen niet te moeilijk maken: de SER adviseert om de verduurzaming te verplichten op momenten dat mensen toch al (ver)bouwen. "Je moet het doen op natuurlijke momenten en niet iedereen voortdurend verplichten. Maar als je gaat renoveren, stel dan eisen dat er een beter energielabel uitkomt."
“Als je wat meer stuurt, gaan huishoudens en ondernemers veel meer mee in de energieprestatie.”
Huishoudens en kleine ondernemers hoeven dan niet meteen alles te veranderen. "Je kunt mensen nog steeds een keus geven: beter isoleren, dubbelglas of een warmtepomp", zegt Putters. "Je hoeft niet alles te verplichten, maar je kunt wel zeggen: we willen dat die woningen die verbouwd worden of nieuw gebouwd worden, duurzamer zijn en voldoen aan de eisen voor de energietransitie."
Sommige mensen hebben "gewoon de middelen niet" om te verduurzamen, begrijpt hij. Mensen die moeite hebben om de energierekening te betalen, moeten daarom hulp krijgen, stelt de SER in het advies aan Den Haag. Onder meer door isolatie en een noodfonds. Huurhuizen moeten worden verduurzaamd door de huisbaas. "Ook voor kleine ondernemers is het echt een flinke investering. Daar moet je ook iets aan doen."
Regels moeten daarbij niet alleen gelden voor huishoudens en ondernemers. "Wij zeggen dat je ook afspraken moet maken met de bouwsector. En wat voor materialen gebruiken gemeenten? Zij kunnen ook sturend zijn in hun bouwplannen. In het hele land gaan we bouwplannen uitrollen de komende tijd. Zorg er nou voor dat je daar ook duurzame energiebronnen in meeneemt."
SER hekelt jojobeleid
Nederland moet in ieder geval af van het "jojobeleid" uit Den Haag. Putters: "We hebben de salderingsregeling gehad voor zonnepanelen, die werd weer afgeschaft. Voor de regeling voor de hybride warmtepompen idem dito, maar in 2029 wordt die weer ingevoerd. Als er iets is waar ondernemers behoefte aan hebben, is te weten waar je de komende jaren van op aan kunt bij de overheid. Dat geldt evenzo voor huishoudens, als ze moeten verduurzamen. Consistent beleid van de overheid is dan belangrijk."
Econoom en journalist van De Telegraaf Martin Visser luistert aandachtig naar Putters. "De olifant in de kamer is het stroomnet. Iemand die een elektrische auto aanschaft, moet maar hopen dat hij een elektrische laadpaal voor zijn huis kan zetten", reageert hij op de SER-voorzitter. "En als hij hem voor zijn huis heeft staan, dat hij ook kan worden aangesloten op het stroomnet. Dat is echt een groot probleem voor heel veel ondernemers en burgers."
“De olifant in de kamer is het stroomnet. Iemand die een elektrische auto aanschaft, moet maar hopen dat hij een elektrische laadpaal voor zijn huis kan zetten.”
Putters: "Goed dat je dit noemt. Wij geven ook aan welke randvoorwaarden er op orde moeten zijn. Dit is er één, het stroomnet. Iets anders is dat we in ons land ook gewoon de vakmensen nodig hebben die al die installaties kunnen aanbrengen in onze huizen. We hebben nog wel wat werk te doen. Dat zal ook één van de redenen zijn dat dit kabinet zegt: met die warmtepompen gaan we vanaf 2029 weer aan de slag. Eerst moeten we dat stroomnet op orde hebben."
Volgens Visser is het stroomnet "wel meer dan een randvoorwaarde". "Het is op dit moment de bottleneck. Het jojobeleid waar je het over hebt herken ik, maar het positieve is dat we in Nederland als een malle aan het verduurzamen zijn gegaan. Waarom? Niet omdat er drammerig beleid kwam, maar omdat het gewoon lucratief bleek te zijn. Daar zijn mensen mee te overtuigen. Niet met klimaatdrammen, wat D66 als een geuzetitel op zich heeft genomen, maar om die financiële reden. Maar dan moet het wel mogelijk zijn..."
'Kabinet heeft ons nodig'
Volgens Putters heeft de SER in het advies aan het kabinet "veel aandacht" besteed aan het creëren van de juiste voorwaarden. "Het gaat dan inderdaad om het stroomnet en vakmensen, maar ook om informatie. Het is namelijk ook zo dat mensen vaak nog niet weten welke wegen ze kunnen bewandelen. Er is vaak veel meer mogelijk dan mensen weten. Er kan veel meer."
Putters hoopt dat het kabinet het advies omarmt. "Wij leveren niet alleen voorstellen, wij leveren er draagvlak bij. Wat betekent dat? Wij zijn bereid om in de sectoren waarin we werkzaam zijn dit verder te brengen en te zorgen dat bedrijven en huishoudens de stap zetten. Dat is belangrijk. Je hebt politiek draagvlak nodig om beleid niet iedere paar jaar te wisselen, maar als je maatschappelijk draagvlak hebt weet de politiek ook dat ze het waar kunnen maken. Ik denk dat ze ons nodig hebben."