Erfbelasting omhoog? 'Gevaarlijk als werken niet loont, maar bankrekening pap en mam wel'

Als het aan Jona van Loenen ligt, gaat de erfbelasting in Nederland omhoog. Volgens de econoom is het gevaarlijk als we een samenleving krijgen waarin werken niet loont, maar de bankrekening van ouders wel. "Daar moeten we een open discussie over voeren", bepleit hij in het radioprogramma van Stand van Nederland, waar hij met een radicaal ander voorstel komt.

"Het is afhankelijk van hoe je naar de samenleving kijkt", zegt Van Loenen over de erfbelasting. "Als econoom en liberaal wil ik dolgraag dat we in een samenleving leven waarin ondernemers en mensen die waarde creëren en werken steenrijk worden. Dan maakt mij die ongelijkheid eigenlijk geen bal uit. Dan heb je een fantastisch bedrijf gebouwd."

Luiheid

Waar volgens Van Loenen gevaar in schuilt, is luiheid. "Het holt ons verdienvermogen en productiviteit uit wanneer succes niet wordt bepaald door ondernemerschap en werk, maar door de bankrekening van pap en mam. Dan is het best goed om hier een open discussie over te voeren. Moeten we hier niet iets aan gaan doen?"

"De belasting betaalt de ontvanger", gaat Van Loenen door. "In Nederland hebben we een belastingstelsel waarin we eigenlijk altijd zeggen: zodra geld van hand wisselt, dan betaal je belasting. Dus als ik bij de bakker een brood koop, et cetera. Als ik erfenis krijg van mijn vader en moeder, heb ik er niks voor gedaan."

Bijna zeventig procent van het vermogen van Nederlanders zit volgens Van Loenen op dit moment in het eigen huis. "Dat zijn die waardestijgingen van die woningen geweest. Daarover hebben ze heel weinig belasting betaald. Sterker nog: dat is eigenlijk gesubsidieerd met de hypotheekrenteaftrek. Dus het argument dat daar belasting over betaald is, klopt natuurlijk niet."

Radicaal ander voorstel

Van Loenen pleit voor meer liberalisme in onze samenleving. "Het verschil tussen verdiend en onverdiend inkomen: liberalen zeggen dat verdiend inkomen is ondernemerschap en werk. Ondernemerschap wordt veel te zwaar belast in Nederland. Dat moeten we lager belasten, dat voegt waarde toe en daar worden we rijker van. Onverdiend inkomen moet je dan iets zwaarder belasten, zodat de belasting op verdiend inkomen omlaag kan."

"Ik zou een radicaal ander voorstel willen doen: gedurende je leven mag je drie ton belastingvrij ontvangen. Van iedereen. Daarboven betaal je een veel hoger oplopend tarief. Dan ontneem je de kritiek die heel veel mensen voelen tegenover de erfbelasting. Want het merendeel van de Nederlanders ontvangt helemaal geen drie ton."

Wat is erfbelasting?

Erfbelasting is de belasting die je in Nederland betaalt over een erfenis. Zodra iemand overlijdt en je geld, een huis of andere bezittingen erft, moet je daar in veel gevallen belasting over afdragen aan de Belastingdienst. Je betaalt die belasting alleen over het deel van de erfenis dat boven een vrijgesteld bedrag uitkomt.

De hoogte van de erfbelasting hangt af van je relatie tot de overledene en de omvang van de erfenis. Voor partners en kinderen gelden lagere tarieven en hogere vrijstellingen. Zo betalen partners en kinderen doorgaans tussen de tien en twintig procent belasting. Voor kleinkinderen liggen de tarieven iets hoger, en voor overige erfgenamen, zoals vrienden, kunnen die oplopen tot dertig à veertig procent. Daarbij geldt dat hoe groter de erfenis is, hoe hoger het percentage wordt dat je betaalt.

Crypto

Met de erfbelasting gaat waarschijnlijk heel weinig gebeuren in het nieuwe kabinet. In het coalitieakkoord is daar niks over afgesproken. Erfbelasting levert de overheid minder dan een halve procent op van de totale belastinginkomsten. Het helpt daarbij niet dat erfbelasting steeds meer wordt ontweken. Tussen 2011 en 2020 groeide het bedrag aan niet aangeven erfbelasting met vijftig procent. 

"Die erfbelastingaangifte mag je zelf doen", legt notaris Lucienne van der Geld uit. "Een gevoelig punt waar we nu tegenaan lopen: wat doen we met crypto? Is dat allemaal wel zichtbaar voor de belastingdienst?"