Iran-oorlog raakt vele sectoren, zoals de horeca: 'Bedrijven schuiven investeringen op de lange baan'

De oorlog in het Midden-Oosten remt de economische groei in Nederland en raakt mogelijk veel meer sectoren dan alleen de energie-intensieve industrie. Dat blijkt uit een analyse van de Rabobank, die in Stand van Nederland wordt toegelicht door econoom Leontine Treur.

Niet alleen industrie en transport ondervinden hinder, ook sectoren als de horeca en zakelijke dienstverlening kunnen de gevolgen merken. Volgens Treur liggen de oorzaken vooral bij stijgende gas- en olieprijzen. "Want het zijn met name de energie-intensieve sectoren, zoals de chemie, de bouwmaterialenindustrie en de basismetaal, die veel energie nodig hebben."

Die prijsstijging hangt samen met geopolitieke spanningen in de regio. "Want daar gaat een heel groot deel van de internationale handel in olie en gas doorheen", zegt Treur over de strategische Straat van Hormuz.

Investeringen op de lange baan

Volgens de econoom blijft de impact niet beperkt tot sectoren die direct afhankelijk zijn van energie. "We hebben verschillende scenario’s doorgerekend. In het zwaarste scenario worden eigenlijk bijna alle sectoren geraakt, ook sectoren die niets met olie, gas of goederen te maken hebben, zoals IT-advies of management consultancy. Als de economische groei terugvalt, de inflatie hoger is en de onzekerheid toeneemt, schuiven bedrijven investeringen op de lange baan. Dan kunnen die bedrijven daar dit jaar al last van krijgen. Maar ook de horeca bijvoorbeeld. Omdat mensen meer kwijt zijn aan brandstof en boodschappen, gaan ze mogelijk minder vaak uit eten."

De Rabobank rekende meerdere mogelijke ontwikkelingen door. In het meest gunstige geval blijft de schade relatief beperkt. "Dat is het scenario waar we nu in zitten. Maar we weten nog niet hoe lang het duurt."

Als het conflict langer aanhoudt, lopen de prijzen verder op. "In het zwaarste scenario, waarbij bijvoorbeeld raffinaderijen of gasproductie-installaties worden beschadigd, kan de prijs zelfs boven de drie euro uitkomen."

Rogier Kuin, manager Public Affairs bij de BOVAG, maakt zich zorgen over de toenemende prijs aan de pomp. "Betaalbaarheid voor mobiliteit is sowieso iets waar we ons zorgen over maken. Ook op lange termijn, want je ziet dat, los van deze crisis, brandstof waarschijnlijk steeds duurder gaat worden. Maar ja, dit zijn crisisomstandigheden."

Nog niet ingrijpen

De vraag of de overheid moet ingrijpen doemt steeds vaker op. Het Centraal Planbureau waarschuwt dat het nog te vroeg is voor brede steunmaatregelen en pleit voor gerichte hulp aan huishoudens die het nodig hebben.

In de studio van Stand van Nederland lopen de meningen daarover uiteen. Volgens Nico Spoelstra zijn de effecten nog niet overal zichtbaar. "Vanuit elektriciteit zie je nog niet zoveel veranderen. Er lopen vaak langere energiecontracten. Voor brandstof is dat lastiger."

Autojournalist Carlo Brantsen vindt het nog te vroeg voor ingrijpen. "We hebben natuurlijk een tijdje terug Rusland-Oekraïne gehad. Toen knalde alles omhoog, nog erger dan nu. Je kan wel meteen als overheid gaan smijten met geld, maar wacht even tot het zich ontwikkelt."

Tegelijkertijd wijst hij op de mogelijke gevolgen als de prijzen verder stijgen. "Je zal maar pakjesbezorger zijn met een eigen bus, of taxichauffeur. Die zullen op een gegeven moment moeten doorberekenen. Die pakjesbezorger moet misschien 80 cent per pakket vragen. Die komen behoorlijk in de knoop."

Lagere prijzen in België

Opvallend is dat brandstof in landen als België goedkoper blijft. Dat heeft volgens Kuin een duidelijke reden. "Ze hebben een maximumprijs. Maar tankstation houders moeten soms liters met verlies verkopen. Dat is de andere kant van de medaille."

Treur merkt dat de hogere prijzen ook invloed hebben op haar eigen gedrag. "Ik rijd wel een stukje zachter nu. Ik rijd minder hard en nooit meer boven de 100."

Volgens Brantsen kan de druk op automobilisten in de toekomst verder oplopen. "Waar je wel mee te maken krijgt, is de pseudo-eindheffing volgend jaar. Werkgevers worden beboet als personeel in benzine of diesel rijdt. Dan zal de werkgever zeggen dat het tijd wordt om elektrisch te gaan rijden." Die maatregel geldt overigens alleen voor leaseauto’s die ook privé worden gebruikt.