Bontenbal (CDA): 'Technologie van sociale media helpt partijen met extreme standpunten'

Kwaadwillenden die verkiezingen willen beïnvloeden via sociale media kunnen handig inspelen op aanbevelingsalgoritmen. De maatregelen om inmenging aan te pakken, voldoen slechts ten dele. Dat bleek uit het rapport 'Scrollend naar de stembus'. CDA-leider Henri Bontenbal spreekt in WNL Op Zondag zijn zorgen uit over de technologie van sociale media.

Op sociale media werd afgelopen week bijvoorbeeld een video verspreid waarin PVV-leider Geert Wilders premier Rob Jetten te grazen neemt. "Nog los van de inmenging en de desinformatie - wat veel breder gaat dan alleen dit, zit hier ook normalisering van geweld in", vindt minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma. "De burger heeft steeds meer door wat AI is, en toch is de beweging onderdeel van polarisatie, van die toon dat het normaal is, het is niet normaal."

Luister WNL Op Zondag hier terug als podcast:

Monitoren

"Bijna iedereen kan dit op zijn zolderkamer doet", zegt Heerma over de makers van de haatzaaiende AI-video's. "Dat is waarom er in Europa wetten en verordeningen worden gemaakt die het mogelijk maken om in te grijpen. Bij die filmpjes kun je aan de voorkant niet zien wie er achterzit. Daarom is in het coalitieakkoord afgesproken dat we daadwerkelijk het monitoren van desinformatie nu gaan doen."

Het glas is volgens Heerma niet helemaal halfleeg. "De autoriteiten die hierop zitten, het Commissariaat van de Media en de Autoriteit Persoonsgegevens, zijn op dit moment al actief bezig om te zien wanneer er dingen misgaan." De minister adviseert om geen gebruik te maken van AI voor het bepalen van je stem bij de gemeenteraadsverkiezingen. "Informeer je goed en ga niet af op een stemhulp die onbetrouwbaar en mogelijk beïnvloedbaar is."

Het rapport van het Rathenau Instituut laat zien dat kwaadwillenden de gebruikers van platformen als Instagram, Facebook, X, YouTube en TikTok kunnen misleiden door in te spelen op aanbevelingsalgoritmen. De kwaadwillenden verzenden bijvoorbeeld met nepaccounts bijna gelijktijdig dezelfde berichten, betalen influencers om een boodschap te verspreiden en liften mee op populaire hashtags. Zo zorgen ze dat specifieke inhoud wordt versterkt.

Ophef en onvrede

"De technologie van sociale media helpt partijen met extreme standpunten", merkt Bontenbal op. "Binnen dertig seconden is er ophef en boosheid. Als je een partij bent die niet voor de ophef gaat, kom je in al die algoritmes dus slecht naar voren. Dus wat zie je op sociale media constant naar voren komen? Dat zijn die partijen die de ophef en de onvrede aanjagen. In mijn partij voer ik de discussie: hoe gaan we zonder in die val te trappen wel beter zichtbaar zijn? Dat is heel moeilijk, want die technologie past bij het populisme."

Veel socialemediaplatformen hebben een voorkeur voor inhoud die zorgt dat gebruikers lang en vaak op het platform zijn. Dat levert meer advertentie-inkomsten op. Om gebruikers vast te houden, werken veel grote platformen met op engagement gebaseerde aanbevelingsalgoritmen. Inhoud waar mensen naar blijven kijken of die reacties oproept, wordt aan meer mensen aanbevolen. Bovendien kiezen platformen er de laatste jaren voor om meer inhoud aan te raden van gebruikers die je niet volgt.