Nieuwe EU-richtlijn om loonkloof tegen te gaan, maar 'verschillen worden alleen maar groter'

Brussel heeft een nieuwe EU-richtlijn voor loontransparantie ingevoerd om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te verkleinen. Maar werkt deze ook? Volgens hoofdeconoom van het Centraal Bureau voor de Statistiek Peter Hein van Mulligen worden de verschillen namelijk alleen maar groter, zegt hij in Stand van Nederland op NPO Radio 1.

De nieuwe wet verplicht werkgevers om openheid te geven over salarissen, bijvoorbeeld door het salaris of de salarisschaal al in vacatures te vermelden en werknemers het recht te geven informatie op te vragen over loonverschillen bij vergelijkbaar werk. Het is echter nog maar de vraag hoe dit in de praktijk uitpakt.

Grote bedrijven moeten namelijk rapporteren over het loonverschil tussen mannen en vrouwen. Als dat groter is dan vijf procent, moeten ze onderzoeken waar dat door komt en maatregelen nemen. Werknemers die te weinig betaald krijgen kunnen compensatie eisen en bedrijven riskeren sancties. EU-landen moeten de regels uiterlijk in 2026 in nationale wetgeving opnemen.

32 procent vrouwen financieel afhankelijk

Econoom, columnist en auteur Sophie van Gool legt uit wat een loonkloof precies inhoudt. "Een loonkloof is dat vrouwen minder verdienen. Als je kijkt op jaarbasis, is dat 32 procent. Dat is een gigantisch bedrag. Het zorgt ervoor dat een groot deel van de vrouwen in Nederland niet financieel onafhankelijk is en met name na scheiding of overlijden van een partner financieel in de problemen komt."

Dat komt onder meer omdat vrouwen vaker deeltijd werken. Daarnaast doen ze vaak veel onbetaald werk of zorgtaken in huis. "Als je het optelt, het betaalde en onbetaalde werk, zie je dat mannen en vrouwen ongeveer evenveel werken. Dus als je het verschil in jaarloon vertaalt naar het uurloon, wordt het gat kleiner, maar is nog steeds groot."

Vrouwen verdienen gemiddeld per uur 10,5 procent minder. Dat is volgens Van Gool te verklaren. "Vrouwen zitten minder vaak in topfuncties en vrouwen werken vaker in beroepen waar de salarissen lager liggen, zoals de zorg, het onderwijs en de kinderopvang. Je kunt het dus verklaren, maar het doet niks af aan het verschil."

'Dan verdienen vrouwen vaak wat meer'

Uit analyses van het CBS blijkt dat mannen per uur meer werken, behalve op jonge leeftijd. "Dan zie je dat mannen en vrouwen redelijk gelijk opgaan en in de allerjongste leeftijdsgroep, 25 tot 30 jaar, verdienen vrouwen vaak wat meer", zegt Van Mulligen.

De belangrijkste oorzaak is dat jonge vrouwen hoger opgeleid zijn en veel vaker een hbo- of een universitaire opleiding hebben gehad. Vlak na hun studie komen ze daardoor in aanmerking voor beter betaalde functies. "Maar na een tijdje, en in het bedrijfsleven is dat al rond hun dertigste, worden ze ineens ingehaald door de mannen, die in de tussentijd blijkbaar meer promotie hebben gemaakt of in ieder geval op beter betaalde functies terechtkomen. Dat verschil wordt met de leeftijd alleen maar groter."

Van Gool uit haar frustratie. "Loondiscriminatie is verboden bij wet, al meer dan vijftig jaar. Dan zeggen mensen: ja, vrouwen moeten onderhandelen. Nee! Het is de wettelijke plicht van een werkgever om mensen gelijk te betalen, maar in de praktijk gebeurt dat gewoon heel vaak niet."

Ze denkt wel dat de invoering van deze nieuwe wet een goede zaak is. "Je ziet dat vrouwen aan het begin van hun loopbaan al minder verdienen dan mannelijke collega's. Doordat veel werkgevers wel naar het vorige salaris vragen, houden ze de loonkloof ook in stand. Ze zeggen: oké, hiervoor kreeg je dit, wij doen vijf procent erbij. En dan kom je er later achter dat een man voor je veel meer kreeg. Ik denk daarom dat deze wet goed is."

"Onderzoek laat ook zien dat het helpt om er transparant over te zijn, om duidelijke regels te hebben. En het is goed dat het überhaupt op de agenda komt, want ik denk dat heel veel werkgevers zich er niet van bewust zijn. Ze kijken niet in het personeelsbestand en de salarisadministratie, maar straks worden ze ertoe gedwongen."