Hoge prijzen aan de pomp: volgt kabinet-Jetten het voorbeeld van Orbán voor lagere kosten?

Automobilisten schrikken van de prijzen aan de pomp, maar het kabinet houdt vooralsnog de hand op de knip. In Den Haag wordt achter de schermen wel gerekend aan mogelijke noodmaatregelen, maar concrete actie blijft voorlopig uit, schrijft politiek verslaggever van WNL Tessa van Viegen in Blik op Het Binnenhof. 

Door het conflict in het Midden-Oosten lopen de prijzen voor olie, gas en brandstof snel op. Het leidt volgens het Internationaal Energieagentschap tot de grootste verstoring van de oliemarkt ooit. Diesel is inmiddels zelfs duurder dan benzine en voor veel automobilisten voelt een volle tank als een forse aanslag op het huishoudbudget. Nederland en 31 andere landen besloten al een deel van hun strategische olievoorraden vrij te geven om de markt te kalmeren. Tot nu toe heeft dat weinig effect gehad: de prijzen blijven stijgen. 

Maatregelen die consumenten direct zouden voelen, zoals een tijdelijke verlaging van de accijnzen of een prijsplafond op brandstof, liggen voorlopig niet op tafel. Het kabinet wil eerst afwachten of de huidige prijsstijging een tijdelijke piek is of het begin van een langdurige energiecrisis. 

Op het ministerie van Financiën wordt ondertussen wel vooruitgekeken. Ambtenaren werken verschillende scenario’s uit om burgers en bedrijven eventueel tegemoet te komen als de prijzen langdurig hoog blijven. Naar verwachting stuurt het kabinet daar binnenkort een brief over naar de Tweede Kamer. 

Volgens Haagse bronnen is de kans klein dat er op korte termijn al maatregelen volgen. De financiële ruimte is beperkt: het nieuwe kabinet heeft de beschikbare miljarden grotendeels al verdeeld in het regeerakkoord. Bovendien wil de regering voorkomen dat dure steunmaatregelen worden ingevoerd voor een probleem dat mogelijk vanzelf weer afzwakt. 

In andere Europese landen wordt soms sneller ingegrepen. In Hongarije besloot premier Viktor Orbán deze week na een spoedvergadering van de regering een maximumprijs voor brandstof in te stellen. Hongaren betalen sindsdien maximaal 595 forint (ongeveer €1,55) voor een liter benzine en 615 forint (€1,60) voor diesel. 

Ter vergelijking: in Nederland ligt de gemiddelde prijs momenteel rond de €2,44 voor benzine en €2,46 voor diesel. 

De Hongaarse maatregel is niet alleen economisch, maar ook politiek relevant. In het land staan verkiezingen voor de deur en onder andere de hoge energieprijzen zetten het kabinet daar onder druk. Tegelijkertijd laten eerdere prijsplafonds zien dat zulke maatregelen ook risico’s kennen, zoals tekorten of extra kosten voor de overheid. 

In Den Haag groeit ondertussen de druk op het kabinet om niet te lang af te wachten. Oppositiepartijen vinden dat de regering voorbereid moet zijn op langdurig hoge prijzen. SP-fractievoorzitter Jimmy Dijk reageerde fel op sociale media: “Voor kabinet te vroeg. Voor mensen straks te laat. Welgesteld en wereldvreemd.” 

Ook Jesse Klaver (GL-PvdA) vindt dat het kabinet sneller moet handelen. “De afwachtende houding van het kabinet is niet uit te leggen. Kom in actie en bereid maatregelen voor om mensen te beschermen tegen absurde prijzen.” JA21-voorman Joost Eerdmans pleit voor een snelle verlaging van de accijnzen, zodat burgers en bedrijven direct verlichting krijgen aan de pomp. 

De discussie doet denken aan 2022, toen de energieprijzen na de Russische inval in Oekraïne maandenlang hoog bleven. Uiteindelijk besloot het kabinet-Rutte IV toen tot een omvangrijk steunpakket, met onder meer een prijsplafond voor energie. Die maatregelen kwamen echter pas maanden na het begin van de crisis en kostten de overheid miljarden euro’s. 

Ook op Europees niveau groeit ondertussen de aandacht voor de stijgende energieprijzen. Volgens Ursula von der Leyen hebben de eerste tien dagen van de nieuwe spanningen in het Midden-Oosten de Europese Unie al miljarden extra gekost aan de import van fossiele brandstoffen. 

Binnen de EU wordt daarom gesproken over mogelijke gezamenlijke maatregelen, zoals een prijsplafond voor gas. Europese ministers bespreken de situatie binnenkort opnieuw in Brussel. 

Voor Nederland blijft voorlopig vooral de vraag: is dit een tijdelijke schok, of het begin van een nieuwe energiecrisis? Het antwoord daarop zal bepalen of het kabinet uiteindelijk toch moet ingrijpen.