'Forumland' ligt in Drenthe: hoe lokale zorgen de rechtse stem voeden

In Zuidoost Drenthe voelen veel bewoners zich genegeerd door de landelijke politiek. En dat terwijl er een hoop problemen spelen, zoals woningnood en verschraalde voorzieningen. Bij de vorige verkiezingen was de opkomst laag, maar de kiezers die wel stemden, kozen vooral voor rechtse partijen zoals PVV, BBB, FVD en JA21.

De scheiding tussen zand- en veengronden bepaalt in Drenthe niet alleen hoe mensen wonen, maar deels ook hoe ze stemmen. Agrarisch ondernemer Jan Katerberg uit het zanddorp Oosterhesselen, kind van een vader van het zand en een moeder van het veen, legt in Stand van Nederland: Aangehaakt uit hoe dat zit: "Dat betekent eigenlijk gewoon dat de zandmensen wat conservatiever zijn. En de veenmensen zijn wat vooruitstrevender, wat progressiever. En dat merk je bij ons in het gezin ook."

Op de vraag bij wie hij zich het meest thuis voelt, vertelt Katerberg: "Ik voel me heel verwant met de oude dorpen. Ik ben in een zanddorp geboren. Maar ik heb altijd wel een eigen bedrijf gehad. Ik ben wel innovatief geweest. Ik ben wel heel erg dat ik vooruit wil, zeg maar. En dat heb ik van mijn moeder. En dat wil ik niet helemaal toeschuiven aan zand en veen, maar het heeft er wel iets mee te maken."

Katerberg ziet dat de steun voor politieke partijen in de regio verschuift: "Boeren gaan op een partij stemmen waar ze zich bij thuis voelen. Waar ze denken van: het brengt mij iets. De gevestigde partijen hebben boeren niks gebracht. Ik zie ze naar Forum voor Democratie gaan. Maar ik zie ze ook wel terugkeren naar het CDA. Zelf heb ik het CDA gestemd."

Zwaard van Damocles

Hij legt uit waarom rechtse partijen hier zo aanspreken: "Kijk, Forum voor Democratie zegt dat er geen stikstofprobleem is. Als je nou boer bent en er hangt een zwaard van Damocles boven jouw bedrijf, dan ga je toch kijken naar iemand die zegt dat dat niet zo is. Dat het helemaal niet nodig is. Dus ja, dat zijn strohalmen waar men zich aan vastklampt. En terecht, denk ik. De mensen voelen zich niet gehoord, er wordt niet naar hen geluisterd. Ze voelen zich min of meer achtergesteld. Dat zie je in allerlei voorzieningen die hier verdwijnen. Als je hier met de bus wilt, moet je eerst bellen of er ook nog een bus komt. Terwijl als je in Amsterdam zit, word je bijna door de bus overreden. Dat is een klein voorbeeldje, maar zo werkt het wel."

Toch voelt Katerberg zich sterk verbonden met de regio: "Ik ga hier nooit weg. Mijn wortels liggen hier, ik voel mij hier thuis. Dit is mijn streek, mijn gebied."

Forumland

Lopend door het Drentse landschap legt electoraal geograaf Josse de Voogd uit hoe het politieke landschap eruitziet: "Als Forumland ergens ligt, dan is het hier. De vier grootste partijen in dorpen zoals Dalerpeel zijn allemaal de nieuwe rechts-populistische partijen. JA21 spreekt vooral de iets welvarendere ondernemers aan, de PVV juist armere gebieden met sociale huur, vaak in de hoogveengebieden. Forum voor Democratie ook, maar met meer een accent in Noord-Nederland, deels door de coronacrisis. Katholieken waren geneigd zichzelf te vaccineren, in het noorden is meer boosheid over die periode. Ook agrariërs stemmen inmiddels vaak FVD. De BBB scoort hier goed op veen én zand. Door de stikstofkwestie zijn eerdere trouwere gebieden verschoven."

Hij vervolgt: "Ouderen in het noorden zijn veel meer partijtrouw. De verandering komt met de nieuwe generaties. Thema’s zoals stikstof en energiearmoede gooien de politieke kaart om. Het scheelt een paar graden met de rest van het land en dan toch lage inkomens bij grote huizen. Ook de aanwezigheid van relatief veel asielzoekerscentra speelt mee."

Saamhorigheid als bindmiddel

In Coevorden ziet De Voogd hoe sociale woningbouw en lage inkomens samenkomen met migratieproblematiek. "Hier is veel te doen om asielzoekerscentra. Maar wat onderhuids speelt, is de kwestie van voorrang voor statushouders in de sociale huur bij woningtekort. En dat terwijl de wijk enkele jaren geleden uitgedund werd. Nu is er een enorm tekort. Alles stapelt zich op en af en toe ontvlamt het," aldus De Voogd.

Saamhorigheid blijft een belangrijk bindmiddel, zoals blijkt bij het grootste zaalvoetbaltoernooi van Nederland, georganiseerd door Jasper Stroeve in Coevorden: "Een hechte gemeenschap, saamhorigheid, waar sport centraal staat. Maar het gaat niet alleen om sport. Het gaat ook om naar elkaar omkijken. Het sociale contact, even vragen hoe het gaat met je, hoe het gaat met het gezin. Alles komt voorbij. Het is echt een centrale plek om samen te komen en te praten over hoe het gaat in het leven."

Stroeve zelf heeft nooit overwogen om weg te trekken en ziet dat terug bij veel jongeren: "Ik heb vijf jaar in Groningen gewoond voor mijn studie, maar ging elk weekend terug naar Coevorden. Jongeren gaan soms naar de grote stad, maar de meesten komen toch weer terug. Ik ben zelf ook een voorbeeld. Vijf jaar weggeweest, maar toch teruggekomen. Ik heb hier mijn baan gevonden en ben hier heel gelukkig."

De slotconclusie is voor De Voogd: "Regionale verschillen zorgen ervoor dat gebieden anders stemmen dan andere regio's. De huidige coalitie in Den Haag is hier niet sterk. Je zou kunnen zeggen dat dit een oppositiegebied is. Dus die veenbrand zal nog wel een tijdje doorsudderen en kan op elk moment weer opvlammen."

Kijk deze uitzending van Stand van Nederland: Aangehaakt nu terug via NPO Start.