Onrust in Midden-Oosten drijft prijzen in Nederland op: 'We merken het direct aan de pomp'

De spanningen rond Iran en het bredere conflict in het Midden-Oosten hebben directe gevolgen voor Europa en Nederland. Olie- en gasprijzen stijgen, handelsroutes staan onder druk en automobilisten merken de impact nu al aan de pomp.

Europese ministers van Buitenlandse Zaken praten vandaag met collega's uit de Golfregio over de situatie. Ondertussen proberen Europese landen ook burgers uit het gebied terug te halen. Zo voert luchtvaartmaatschappij Qatar Airways speciale repatriëringsvluchten uit voor gestrande reizigers, onder meer naar Schiphol.

Volgens oud-topdiplomaat Ron Keller is Europa voorlopig vooral bezig met het verzamelen van informatie. "Wat gebeurt er precies? Dus we zijn nog in een staat van schok eigenlijk nogal. Ja, weer. Zo voelt het een beetje. We zagen die vloot opstomen, maar het komt toch als een verrassing. En de breedte van dat conflict, hoeveel landen erbij betrokken zijn, dat heeft ons natuurlijk nu ook verrast."

Volgens Keller staan Europese landen voor een aantal directe uitdagingen. Zo moeten Europese burgers die nog in de regio zitten veilig naar huis worden gehaald. "Die moeten gerepatrieerd worden op een of andere manier. We kunnen daar niet met commerciële vluchten naartoe, dus er moeten hulpvluchten georganiseerd worden. Het zou natuurlijk fantastisch zijn als Europese landen samenwerken om samen die burgers terug te halen."

Daarnaast ontbreekt volgens hem een duidelijke gezamenlijke Europese lijn. "Er moet ook nagedacht worden over wat we tegen de Amerikanen en de Israëli's of tegen de rest van de wereld zeggen als Europa. Tot nu toe hebben we nog niet echt een Europees standpunt. Zijn we nou voor of tegen deze oorlog? Gaan we een partij kiezen? Blijven we aan de zijkant staan?"

Dat gebrek aan gezamenlijke politiek maakt Europa volgens Keller minder invloedrijk. "Dat is lastig, omdat we geen Europees buitenlands beleid hebben. We hebben geen Europees defensiebeleid. We hebben geen Europees migratiebeleid. Een heleboel dingen moeten nog gedaan worden op Europees niveau."

Spanje kiest eigen koers

Ook verschillen tussen lidstaten spelen een rol. Zo kiest Spanje nadrukkelijk een eigen koers. De Spaanse premier Pedro Sánchez verklaarde dat zijn land niet wil meewerken aan militaire steun voor de oorlog en dat diplomatie volgens hem de enige oplossing is. Volgens Keller laat dat precies het probleem zien.

"Niet dat Spanje het probleem is, want Spanje heeft er op dit moment het recht toe om dat te zeggen. Maar je bent niet een eenheid en daarmee ben je als Europa speel je niet mee in het nadenken over bijvoorbeeld hoe we weer naar een vredessituatie toe gaan. Hoe we de Iraanse bevolking helpen. Hoe we zorgen dat er minder slachtoffers vallen. Al dat soort belangrijke besluiten speelt Europa geen rol in, omdat we te verdeeld zijn."

Gevolgen aan de pomp

De economische gevolgen worden volgens Keller snel zichtbaar. "De olieprijs gaat omhoog, de gasprijs gaat omhoog. Containerschepen beginnen vast te lopen. Niet alleen in de Straat van Hormuz, waar dus de olie- en gasstroom doorgaat. Maar ook in de Rode Zee, waar het grootste deel van de handel tussen Europa en Azië doorheen gaat, via het Suezkanaal naar ons toe."

Volgens BOVAG-voorzitter Christianne van der Wal merken Nederlanders dat direct aan de pomp. "Er gaat heel veel op ons afkomen. We zijn al het duurste land van Europa aan de pomp. Autorijden is al de tweede grote kostenpost in een huishouden. En dan is er nu de onrust in het Midden-Oosten. Er komen CO2-heffingen aan vanuit Europa. Volgend jaar gaat dat ook prijsopdrijvend werken. En dan hebben we een kabinet dat het echte probleem niet oplost, maar pleisters blijft plakken met zo'n accijnskorting aan de pomp. En wij maken hier ons echt hele grote zorgen over."

Volgens Van der Wal schuift Nederland het probleem al jaren vooruit. "Vanuit Nederland hebben we een heel nieuw systeem voor autobelastingen nodig. De betaalbaarheid van autorijden kan alleen als je hier in Nederland grondig kijkt naar het systeem voor autobelastingen."

Ook Europese samenwerking is volgens haar noodzakelijk. "Want het is natuurlijk echt te zot voor woorden, ook als het gaat om accijnzen en autobelastingen, dat ieder land zijn eigen systeem heeft. Je hebt problemen in de grensregio's. Dus het zal echt anders moeten. En nu kijkt het kabinet eigenlijk naar kleine maatregeltjes. Maar je zult dit grondiger moeten aanpakken. Met een nieuw systeem voor autobelastingen."

Gevolgen voor voedsel en goederen

Keller waarschuwt dat de gevolgen verder gaan dan alleen energieprijzen. "Het belangrijkste is dat dat conflict zo kort mogelijk gaat duren. We weten niet hoelang dit gaat duren. Als dit conflict maanden gaat duren, dan heb je wel degelijk een permanente hogere gasprijs, olieprijs, enzovoort."

Ook voedselprijzen kunnen volgens hem stijgen. "Als bijproduct van de olieproductie wordt kunstmest gemaakt. Een groot deel van de kunstmest op deze aarde komt uit het Midden-Oosten. Dat wordt gebruikt voor voedselproductie. En als daar dus één oogst mislukt, dan gaan de voedselprijzen voor een jaar of twee jaar omhoog." Daarnaast kan de toevoer van goederen opnieuw verstoord raken, zegt Van der Wal. "Je krijgt weer die hele stagnatie van toevoer van goederen."

Volgens Keller zijn dat de echte langetermijnrisico's. "Dat zijn de langetermijngevolgen. En ik denk dat de ministers dat niet één, twee, drie kunnen oplossen. Het belangrijkste is nu dat ze proberen na te denken over de veiligheid van onze eigen burgers daar in de Golfstraten. En dat ze proberen bij te dragen met de Golfstaten samen." Van der Wal benadrukt dat Europa uiteindelijk sterker moet samenwerken. "Zodat we zelfstandig en autonoom zijn."