Geboortecijfer daalt, zorgen om maatregel kabinet: 'Wat doet het met zwangerschapsdiscriminatie?'
Journalist Anna van den Breemer maakt zich zorgen over de voorgenomen bezuinigingen van het kabinet op het zwangerschapsverlof. "Wat doet deze maatregel met zwangerschapsdiscriminatie?", vraagt Van den Breemer zich af, die bovendien waarschuwt dat het geboortecijfer in Nederland al decennialang daalt.
Onlangs schreef zij in De Volkskrant een column over het dalende geboortecijfer met de titel 'Waar blijven de baby's?' Het geboortecijfer ligt in Nederland al geruime tijd onder het vervangingsniveau van 2,1 kinderen per vrouw. In de jaren zestig kregen vrouwen gemiddeld nog ruim drie kinderen. Inmiddels is dat aantal gedaald tot ongeveer 1,4 kind per vrouw in 2024, het laagste niveau ooit gemeten.
Hoewel het aantal levendgeborenen per jaar licht kan schommelen, is de trend duidelijk: vrouwen krijgen later kinderen en gemiddeld minder kinderen. Daardoor blijft de natuurlijke bevolkingsgroei zonder migratie niet op peil.
Tegen die achtergrond wil het kabinet vanaf 2029 bezuinigen op zwangerschaps- en andere verlofuitkeringen door het maximumdagloon met ongeveer 20 procent te verlagen. Dat betekent dat vooral midden- en hogere inkomens tijdens hun verlof niet langer automatisch hun volledige loon doorbetaald krijgen, maar een lager percentage. De duur van het verlof blijft gelijk, maar de uitkering die eraan gekoppeld is wordt lager.
De maatregel treft naar verwachting jaarlijks tienduizenden ouders. Bovendien geldt deze niet alleen voor zwangerschapsverlof, maar ook voor onder meer betaald ouderschapsverlof en partnerverlof. Vakbonden en belangenorganisaties zijn kritisch, omdat de financiële drempel om verlof op te nemen volgens hen groter wordt.
Geboortecijfer daalt
Van den Breemer waarschuwt in Goedemorgen Nederland op NPO 1 voor de mogelijke gevolgen. "Het geboortecijfer daalt. Nu krijgen we gemiddeld 1,43 kinderen per vrouw. Die daling sinds je sinds de jaren zestig. Dat is ook wel logisch, we hebben anticonceptie. Het is meer een persoonlijke keuze geworden. Maar los daarvan, sinds 2010 zet de daling verder in."
Volgens haar leeft die zorg breder in Europa. "Heel veel regeringen om ons heen, in Frankrijk, maar ook in Turkije en Griekenland, maken zich daar zorgen om. Als we steeds minder kinderen krijgen, hoe ga je de verzorgingsstaat dan nog laten functioneren? Als er steeds minder kinderen zijn die later gaan werken, belasting binnenbrengen, hoe ga je dan de ouderen verzorgen. Daar bestaan veel zorgen over", zegt Van den Breemer.
Ook in Nederland groeit de ongerustheid, ziet ze. "Ook hier denkt men: hoe gaan we dat in de toekomst doen? Er wordt ook wel naar de redenen daarachter; hoe komt het nou dat men minder kinderen krijgt. Er gaan ook veel economische redenen achter schuil. Je ziet dat hogere woningprijzen een belangrijke factor zijn."
Uit onderzoek van het CBS en het NIDI blijkt dat voor elke ton prijsstijging van een woning, de kans op een baby in die regio met 4,3 procent afneemt. "Veel jongvolwassenen zitten vast in een dure huurwoning met weinig uitzicht op zo'n gezinsvriendelijke woning. Dat is een probleem."
Zwangerschapsdiscriminatie?
Ondertussen wordt dus gesleuteld aan de Wet arbeid en zorg. "Ze willen aan wat knoppen draaien in de wet Arbeid en Zorg, waar die uitkeringen als je bijvoorbeeld met verlof gaat in worden geregeld, lager worden", zegt politiek verslaggever van WNL Tessa van Viegen over maatregelen van kabinet-Jetten. "Als je via die manier met verlof wil gaan en daarvoor geld wil ontvangen, wordt dat bedrag minder."
Wel plaatst Van Viegen een kanttekening. "Ik moet er wel bijzeggen dat het in heel veel cao's op een goede manier is geregeld. Als je dat hebt, heb je er niet mee te maken, maar als je onder die wet valt wel. Dan ga je er als vrouw behoorlijk op achteruit."
Van den Breemer ziet daarin een risico. "Wat Tessa zegt: in veel cao's is het goed geregeld. Vrouwen blijven het bedrag te krijgen als ze zwangerschapsverlof hebben, maar de werkgever moet het dan betalen. Daarom vind ik het wel gevaarlijk: wat doet deze maatregel met zwangerschapsdiscriminatie? Als een werkgever een man of een vrouw aan kan nemen en denkt: ik moet meer betalen als deze vrouw met zwangerschapsdiscriminatie gaat... En zwangerschapsdiscriminatie bestaat echt nog wel. Wordt dat hierdoor niet erger?"