Wie is Reza Pahlavi, de gedroomde leider van Iran? 'Reken hem niet af op de daden van zijn vader'

Nu de top van het Iraanse regime dood is en de bevolking droomt van een vrij en democratisch land, treedt de voormalige kroonprins Reza Pahlavi steeds nadrukkelijker naar voren. Hij is de laatste zoon van de Shah, die tot 1979 regeerde, en profileert zich nu als overgangsleider. Maar wie is hij en wat betekent zijn terugkeer voor Iran?

Pahlavi leeft sinds de islamitische revolutie in 1979 in ballingschap in de Verenigde Staten. Royalisten en leden van de Iraanse diaspora roepen om een hervorming van de monarchie. "We willen onze koning terug. We willen onze koning terug", klinkt het bij demonstraties. Pahlavi zelf zegt: 'Me and you can make Iran great again'.

Tijdens de grote protesten in Iran, zoals in 2019 en 2022, verscheen Pahlavi nadrukkelijk op sociale media en in videoboodschappen, waarbij hij zijn steun uitsprak voor de demonstranten. Hij riep de bevolking op: "Ga de straat op en schreeuw uw eisen, als een verenigd front." Ook bedankte hij de Amerikaanse president Donald Trump openlijk voor zijn toezegging om het Iraanse regime ter verantwoording te roepen.

Pahlavi presenteert zich als pleitbezorger van een seculier, democratisch Iran, waarin religie en staat strikt gescheiden zijn. Op zijn eigen platform schrijft hij dat er "maar één manier is om vrede te bereiken: een seculier, democratisch Iran."

Ook belooft hij te werken aan economische herstelplannen en een nationale top die een route naar democratie moet uitstippelen. In een recent interview bij FOX News zei hij: "Ik heb mijn hele leven getraind om mijn land te dienen. Ik ben meer dan ooit klaar om een rol op te nemen in Iran. Ik zal daar samen met mijn landgenoten zijn om de ultieme strijd te leiden."

Wat zijn intenties van Pahlavi?

Defensie-expert Peter Wijninga zegt in Goedemorgen Nederland over de intenties van Pahlavi: "Dat is niet helemaal duidelijk. Of hij zelf weer op de troon wil gaan zitten, is ook niet helemaal duidelijk. Maar het is wel zo dat hij zich naar buiten toe presenteert als het gezicht van het verzet."

"Dat heeft hij tijdens demonstraties gedaan. Hij heeft ook daadwerkelijk zijn landgenoten opgeroepen om de straat op te gaan", zegt Wijninga. "Dat is allemaal in bloed gesmoord, dat hebben we gezien. Maar nu denk ik dat hij in ieder geval door een groot deel van de gevluchte Iraniërs wordt gezien als de toekomst van Iran. En misschien in Iran zelf ook wel."

Over de kans dat hij daadwerkelijk een leidende rol kan vervullen, zegt Wijninga: "Ja, dat is heel moeilijk te voorspellen. Dat kun je niet echt inschatten. Het hangt natuurlijk ook van zijn kwaliteiten af als leider. Hij kan als symbool inderdaad dienen van de toekomst, de vernieuwing, de hervorming. Maar hij zal een groep mensen om zich heen moeten hebben die ook daadwerkelijk capabel zijn om aan dat land sturing te geven. Om inderdaad instituties als het parlement en allerlei regeringsorganisaties weer op te zetten."

'Beoordeel hem niet op de daden van zijn vader'

Pahlavi’s afkomst blijft een gevoelig punt. Als zoon van Mohammad Reza Pahlavi draagt hij het erfgoed van een autoritair bewind met zich mee, dat enerzijds modernisering en vrouwenrechten bracht, maar anderzijds werd geassocieerd met onderdrukking en marteling. "Je moet hem natuurlijk niet al te veel afrekenen op de daden van zijn vader. Hij was toen ook vrij jong," legt Wijninga uit.

"Damon Golriz vertelde mij dat het aantal slachtoffers onder het huidige regime van de ayatollahs in een paar dagen al hoger ligt dan het aantal slachtoffers tijdens de regering van de Shah. Wat natuurlijk niet goedpraat wat er onder de Shah is gebeurd, maar of je dat hem nou per se moet nadragen, dat denk ik niet."