Motieven Trump voor aanvallen op Iran blijven onduidelijk: 'Er is geen strategie voor regime change'

Tijdens zijn campagne voorafgaand aan zijn tweede ambtstermijn beloofde Donald Trump om geen nieuwe oorlogen te starten. Toch lieten de Verenigde Staten het niet na samen met Israël Iran aan te vallen. Op dit moment blijf het gissen naar de motivatie van Trump voor de aanvallen. Amerika-kenner Kirsten Verdel vertelt in Goedemorgen Nederland dat de verhalen van Trump enorm uiteenlopen.

Amerika had een heel duidelijk plan om Iran aan te vallen, weet Verdel. Zelfs de datum was naar verluidt weken geleden al geprikt. De onderhandelingen met Iran zouden vooral bedoeld zijn geweest om troepenopbouw te regelen. "Trump heeft nu gezegd dat Amerika wellicht na een paar dagen alweer weggaat", zag Verdel. "Gisteren had hij het opeens over vier weken."

En zo kan Verdel nog wel even doorgaan: "Hij heeft gezegd dat het gaat om regime change, dat het gaat om de nationale veiligheid van Amerika, dat Iran niet toe wilde geven in de onderhandelingen, dat ze de nucleaire faciliteiten uit willen schakelen, tal van argumenten."

"Maar ook de argumenten wanneer een aanval succesvol zou zijn wisselen continu de afgelopen dagen", merkt de bestuurskundige. "Namelijk: als die nucleaire faciliteiten onklaar gemaakt zijn, als er een democratisch regime zou zitten, of het is al voldoende als de kop van de slang er wordt afgehakt, wat natuurlijk nu gebeurd is met de dood van Khamenei en allerlei anderen. Trump sprak over 48 kopstukken gisteren."

Venezuela-scenario

Op de vraag 'hoe dan' gaf Trump ook al verschillende antwoorden. "Hij heeft het Venezuela-scenario geschetst. Dat ze de leiding weghalen en de rest van de regering mag blijven zitten. Maar die moeten dan doen wat zij zeggen. Hij heeft ook geschetst dat Iraniërs zelf maar de macht moeten grijpen. Hoe dat dan zou moeten zonder wapens, is een groot vraagteken. Hij heeft ook gezegd dat hij drie vervangende kandidaten op het oog heeft en vervolgens zei hij dat een aantal daarvan alweer dood is, die zijn dan per ongeluk omgekomen bij die eerste aanslagen."

Hoe zit het met de munitievoorraden van Amerika om het lang vol te kunnen houden? "De Washington Post heeft daarover een stuk gepubliceerd waarin ze melden dat er een intense en paranoïde stemming zou heersen in het Pentagon", weet Verdel. "Ze vrezen dat de luchtafweervoorraden opraken en het buiten controle raakt. De voorzitter van de Joint Chiefs of Staff (militair adviesorgaan van de Amerikaanse federale overheid gevormd door de hoogste militaire leiders onder het ministerie van Defensie, red.) heeft precies voor dat scenario vorige week nog gewaarschuwd."

Geen strategie voor ander systeem

Volgens hoogleraar Oorlogsstudies Frans Osinga is er geen strategie om daadwerkelijk een regime change plaats te laten vinden. "Daar is niet over nagedacht. Eerst leek het op een dwangactie die diplomatieke processen onder druk moest zetten. Vervolgens wordt het een onthoofdingsstrategie. Het omver laten vallen van de zittende regering is niet het probleem, maar er is geen strategie voor een ander politiek systeem."

Ook hij twijfelt aan de motieven van Trump. In 2025 voerde de VS samen met Israël al luchtaanvallen uit op Iraanse nucleaire en militaire doelen, waaronder kernfaciliteiten in Fordow, Natanz en Isfahan. "Hij heeft eerder gezegd dat de nucleaire installaties compleet vernietigd waren. Nu zegt hij: we moeten nog even terugkomen want ze zijn er nog. Terwijl zijn inlichtingendienst zegt: ze vormen geen directe dreiging."

"Bij Trump zwabbert het aan alle kanten", concludeert Osinga over de motieven van de president. "Als het ging om de humanitaire belangen, namelijk de demonstraties in januari, had hij toen moeten ingrijpen." Bij massale protesten begin dit jaar vielen in Iran duizenden doden. Trump waarschuwde het regime destijds, maar greep niet.

Binnen de VN is weliswaar het idee dat soevereiniteit belangrijk is, maar als een dictator zich daarachter verschuilt om een bevolking te onderdrukken, dan is soevereiniteit geen blokkade meer. Dan heb je de responsibility to protect. Daar mag je langs om de bevolking te beschermen. Dat is toen niet gebeurd. Ik wantrouw het strategische denken van Trump", aldus Osinga.

Rechtsgeleerde Afshin Ellian hoopt met vele Iraniërs dat Israëliërs meer invloed zullen hebben dan Amerikanen in Iran. "Want ze zijn heel goed bekend. Iran heeft een goed georganiseerde bevolking. Het is een goed gebureaucratiseerd land. Zodra je de top gaat vervangen, beloof je dat anderen zullen komen. Die kunnen met hun werk doorgaan zonder mensen te onderdrukken.

Pahlavi

Ellian wijst op een belangrijk verschil met voorgaande conflictgebieden in het Midden-Oosten. "Iran heeft een leider. Syrië, Libië en Irak hadden geen leider. Dat is Reza Pahlavi. Zijn naam werd gisteren overal al intern geroepen. Er is een soort eenheid gevormd die hij moet omzetten in een tijdelijke executieve macht. Er is een plan."

De Balie-directeur Yoeri Albrecht zegt dat regime change kan, maar benadrukt een belangrijke voorwaarde. "Iran heeft een hoogopgeleide bevolking. Het zou moeten kunnen, maar dan moeten die mensen wel gesteund worden. Dat zie ik Amerika niet doen. De hele kennis van een democratische transitie hebben ze de afgelopen jaren afgeschaft. Europa zie ik ook nog niks gaan doen. Het zou ontzettend in het Europese belang zijn om dat te steunen, maar zie je het Europa gaan doen..?"