D66 had niet verwacht de premier te leveren: 'Zijn er pas de laatste weken in gaan geloven'

Rob Jetten is vandaag beëdigd als premier van Nederland. D66 had "zeker niet" verwacht dat ze de premier zouden leveren, zegt politiek verslaggever Mats Akkerman in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Ze gingen pas op het allerlaatste moment hard in de peilingen. Voor Jetten was het een onverwachte wending."

Het is de eerste keer in de Nederlandse politieke geschiedenis dat D66 de premier levert. Jetten wil vanaf de start een premier voor alle Nederlanders zijn, benadrukte hij meermaals. Met zijn 38 jaar is hij de jongste premier ooit en is het zijn taak om het minderheidskabinet van D66, CDA en VVD in goede banen te leiden.

Bruggenbouwer

Sinds zijn entree in de landelijke politiek bouwde hij gestaag aan een profiel als bruggenbouwer. Hij brak landelijk door als jonge fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer, waar hij opviel door zijn dossierkennis en zijn vermogen om complexe vraagstukken begrijpelijk te kunnen maken.

Jetten staat bekend om zijn energieke houding en volharding, maar kreeg ook kritiek. Zo werd hij eerder 'robot Jetten' genoemd vanwege zijn politiek correcte uitspraken.

Als minister voor Klimaat en Energie in kabinet-Rutte IV kreeg hij een van de zwaarste portefeuilles van het kabinet toebedeeld. Daar moest hij balanceren tussen ambitieuze klimaatdoelen, politieke haalbaarheid, internationaal beleid en binnenlandse weerstand. Ook dat leverde hem zowel lof als kritiek op.

26 zetels

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 steunde Jetten Sigrid Kaag. D66 behaalde toen 24 zetels, het beste resultaat van de partij ooit. Met 26 zetels ging lijsttrekker Jetten er vier jaar later nog eens overheen.

Dat was volgens Akkerman vrij onverwacht. "Na de verkiezingen hadden ze niet gelijk een informateur klaarstaan. Die hebben ze pas na de verkiezingen gebeld. Misschien dat ze er de laatste weken in zijn geloven. Voor Jetten was de overwinning onverwacht."

Gelijkenissen met Rutte

Akkerman ziet gelijkenissen tussen Jetten en Mark Rutte, die in vier kabinetten van 2010 tot 2024 premier van Nederland was. "Ook Jetten is heel flexibel. Als je een interview gaat voorbereiden, ga je nadenken over hoe je er doorheen gaat prikken. Dat was met Rutte behoorlijk lastig, maar met Jetten ook."

Daarnaast heeft Jetten wel een "ruimer politiek cv dan zijn voorgangers", als fractievoorzitter, Tweede Kamerlid en minister. "Dat gaat hem in deze minderheidscombinatie goed uitkomen", voorspelt Akkerman.

Vanmiddag vindt de eerste ministerraad al plaats op het ministerie van Algemene Zaken. Daarnaast is vandaag ook de traditionele overdracht van het Torentje, waar de premier van Nederland normaal gesproken zit. "Volgens mij krijgt Jetten die sleutel ook, maar het Torentje wordt op dit moment gerenoveerd. En Dick Schoof zei ook dat hij alleen een pasje voor Algemene Zaken heeft, maar dat hij die ook niet kan overdragen omdat zijn hoofd erop staat", lacht Akkerman.

Voormalig voorzitter van de Eerste Kamer Ankie Broekers-Knol verwacht dat Jetten "enorm zijn best gaat doen" en ze hoopt "dat het hem lukt om van het minderheidskabinet een goed team te smeden". Dat is volgens haar cruciaal, "omdat je elkaar moet kunnen vertrouwen en elkaar dingen moet gunnen".

Regeerakkoord 'georganiseerd wantrouwen'

Volgens oud-topambtenaar Mark Frequin is een regeerakkoord "georganiseerd wantrouwen", omdat "je voorkomt dat anderen iets doen waar je last van hebt".

Jetten moet er daarom in ieder geval voor zorgen dat de collega's gaan samenwerken, sluit hij zich bij Broekers-Knol aan. "In het verleden heb je gezien dat als het niet goed gaat, het uit elkaar knalt. Jetten heeft ervaring als minister, dat is een plus ten opzichte van Rutte. Jetten heeft het als minister goed gedaan, was inhoudelijk betrokken en maakte geen ruzie. Dat is een stijl die je al langer bij hem ziet. Die positiviteit is toch wel heel knap."