Lage inkomens verliezen meeste koopkracht door kabinet-Jetten
Door de plannen van het kabinet-Jetten verliezen de lage inkomens de meeste koopkracht, becijferde het Centraal Planbureau (CPB). Als er niets was veranderd, kon die groep nog rekenen op een koopkrachtsgroei van jaarlijks 0,5 procent. Door het beleid van het aanstaande kabinet groeit de koopkracht van de lage inkomens niet meer.
Ook alle andere inkomensgroepen gaan erop achteruit ten opzichte van nu. De 20 procent die het meeste verdient, krijgt er het meeste bij. Die groep gaat er jaarlijks 0,3 procent op vooruit. Voor een doorsnee huishouden is dat 0,2 procent.
De koopkrachtdaling komt volgens het CPB onder meer door het hogere eigen risico en een lagere zorgtoeslag. Lage inkomensgroepen hebben doorgaans meer zorgkosten, waardoor zij meer eigen risico betalen. Ook profiteren zij minder van de nieuwe kindregeling.
Mensen die een uitkering krijgen omdat zij werkloos (WW) of arbeidsongeschikt (WIA) zijn, krijgen ook te maken met "een sterk negatief koopkrachteffect". De coalitie wil de duur van de WW verkorten tot een jaar. Ook duurt het langer voordat iemand recht heeft op de maximale duur van de WW. Verder wil de coalitie de hoogte van de WIA-uitkering beperken, door de maximale uitkering per dag te verlagen.
De coalitie steunt in de Tweede Kamer op 66 zetels. Voor alle plannen heeft zij dus steun nodig van oppositiepartijen. GroenLinks-PvdA, die de coalitie aan een meerderheid kan helpen, heeft zich al uiterst kritisch getoond over de voorgenomen plannen.
CO2-uitstoot daalt harder, maar nog niet genoeg
Wat verder ook uit de doorrekening blijkt, is dat de CO2-uitstoot harder daalt door de klimaatmaatregelen die de coalitie wil doorvoeren. Maar meer is nodig om in 2050 klimaatneutraal te zijn, schrijft het CPB.
De coalitie wil bijvoorbeeld geld uittrekken om de stroomprijs te verlagen en om elektriciteitskosten van de industrie te dempen. "Hierdoor wordt elektrificatie aantrekkelijker", schrijven de planbureaus. "Dit leidt tot een afname van de CO2-emissies in de industrie."
Dat hybride warmtepompen vanaf 2029 de norm worden bij huishoudens die hun ketel vervangen, bespaart ook uitstoot van broeikasgassen. Hetzelfde geldt voor uitkoopregelingen in de landbouw en voor plannen om meer windenergie op zee op te wekken.
Stikstof heikel punt
Daarnaast denken het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving dat het kabinet niet de eigen stikstofdoelen gaan halen. Wel zet het aankomende kabinet op het gebied van stikstof een "grotere stap" dan voorheen.
De coalitiepartijen willen dat de landbouw 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoot in 2035 ten opzichte van 2019. De ammoniakuitstoot van de industrie moet in die periode halveren, net als de uitstoot van stikstofoxiden door voertuigen. Voor de landbouw geldt ook een "streefdoel" in 2030 met een uitstoot die ongeveer een kwart lager is.
De belangrijkste maatregelen die de drie partijen willen nemen, gaan over landbouw. Met geld uit een fonds van 20 miljard moeten veehouderijen bijvoorbeeld minder intensief worden. Een deel van de gevolgen is nog onzeker, zoals het idee om boeren zelf meer vrijheid te geven om maatregelen te kiezen.
Hogere staatsschuld
Concluderend is dat de coalitieplannen op de langere termijn tot een hogere staatsschuld leiden, aldus het Centraal Planbureau. Bij ongewijzigd beleid was die in 2060 uitgekomen op 118 procent van de totale economie. Maar door hogere uitgaven op onder meer defensie, klimaat en stikstof komt dat percentage op 137 procent te liggen.
Op kortere termijn verbetert het aankomende kabinet wel de overheidsfinanciën. Het begrotingstekort komt in 2030 uit op 2,2 procent. Bij ongewijzigd beleid was dit 2,4 procent geweest.